Beelden 2#2016

Redactioneel 2#2016

In het vorige nummer werd de tentoonstelling Silence out loud beschreven. Een tentoonstelling over stilte. Op meer plaatsen wordt er aandacht gevraagd voor stilte, cq rust. In het MOA | Museum Oud Amelisweerd is deze zomer bijvoorbeeld een tentoonstelling van de Belgische fotograaf Stephan Vanfleteren te zien. De tentoonstelling is een ode aan de stilte; een fotografische reis langs thema’s als schoonheid, melancholie en herinnering. In nieuw fotowerk, dat speciaal voor de tentoonstelling tot stand kwam, treedt Vanfleteren in dialoog met het oeuvre van Armando, het landhuis Oud Amelisweerd en de omringende natuur. Douwe Bob zong op het Eurovisiesongfestival vorige maand met Slow Down om het rustig aan te doen: zijn nummer haalde een verdienstelijke elfde plaats. Het thema van de tentoonstelling Hacking Habitat, ook in het vorige nummer beschreven, ging over het tegenovergestelde van stilte, namelijk drukte en controle. Door onze huidige technologie zijn we ieder moment van de dag op de hoogte van wat er in de wereld gebeurt. Door deze technologische uitvindingen veranderen onze sociale relaties. Ons leven is daardoor veel onrustiger en sneller geworden dan dat van onze ouders en grootouders. Lees meer….

Kunst in de provincie: Zuid-Holland 2 

In de zomermaanden komen buitententoonstellingen tot volle wasdom. Parken, tuinen, bossen en weiland vormen het decor voor in de omgeving ingepaste of juist niet ingepaste beelden, objecten, ingrepen en installaties. Soms verrassend, soms gedateerd, veelal tijdelijk. Dat tijdelijke varieert van drie weken tot een half jaar of langer. Een rondje door de provincie Zuid-Holland leverde een rijke, maar ook incomplete oogst op. Een rondgang langs Beelden in Leiden (BIL), de Heemtuin Leiderdorp, Beeldentuin Ravesteyn Heenvliet, Land Art Delft (LAD), Balancing on Borders, eveneens Delft en Beeldenpark Drechtoevers Zwijndrecht.

Cross-overs in de kunst: Nick Ervinck

Kunstenaars die de gebaande paden verlaten en het avontuur aangaan, ontwikkelen vaak spannende cross-overs. Door zich op een totaal ander medium te richten dan waartoe ze zijn opgeleid of een bijzondere mix aan media toe te passen, krijgt hun werk een nieuwe dimensie. Nick Ervinck heeft een uitzonderlijk brede scope: allerlei games, specimen uit de plantenwereld, bekende ontwerpen uit de beeldhouwkunst, tentakels uit de dierenwereld of futuristische blobarchitectuur, alles kan tot een ravissant 3D ontwerp op de computer leiden. Om zijn beelden uit te voeren maakt hij vaak gebruik van 3D printing, al blijft het ouderwetse handwerk zoals schuren en plamuren daarna wel nodig.

Sonsbeek ‘16

We hebben er acht jaar op moeten wachten, maar vanaf 4 juni is de elfde editie van Sonsbeek met de werktitel transACTION een feit. Om deze editie mogelijk te maken zijn Stichting Sonsbeek Internationaal en SKOR een verregaande samenwerking aangegaan. Het zou het startschot moeten worden voor een quadriënnale, waarmee de continuïteit van Sonsbeek gewaarborgd zou worden. Curator van Sonsbeek ‘16 is ruangrupa, een collectief uit Jakarta bestaande uit zo’n veertig kunstenaars, curatoren, architecten, schrijvers en historici. Onvermijdbaar duiken de begrippen ‘toonaangevend’ en ‘spraakmakend’ op bij iedere aankondiging, ditmaal echter gekoppeld aan begrippen als ‘publieksparticipatie’ en ’engagement’.

Snapshot of a larger order

De manifestatie Snapshot of a larger order blijkt een kunstenaarsinitiatief in de vergrotende trap. Vlaggen, vaandels en billboards voorzien van Snapshot logo markeren de route die ons door de Schiedamse hoofdstraat voert naar een recentelijk door een Distilleerderij Nolet verworven loods. Zo komt het dat de Ketelfactory deze zomer een voormalige houtopslag van 6000 m2 als thuishaven heeft. Het ‘larger’ uit de titel van de manifestatie is in letterlijke zin terug te voeren naar de kleinere thuisbasis van de Ketelfactory waar ieder van deze 20 exposanten al eens een solo presentatie had. Maar larger kan in deze context veel ruimer worden geïnterpreteerd. Waar ons denken over kunst grenzen kent en ons kijken naar kunst mogelijk wordt beperkt, reikt het fenomeen ‘Snapshot’ kansen aan om vastomlijnde overtuigingen eens danig op te rekken.

Tomás Saraceno

Een uitstap naar de Vanhaerents Art Collection in Brussel is zonder twijfel de moeite waard. Je komt er steevast oog in oog te staan met kunstwerken om u tegen te zeggen. Je vindt er topwerk van de jaren 70 tot nu, denk daarbij aan Andy Warhol, Cindy Sherman, Bruce Nauman, Jef Koons en tal van andere collega’s. Nu ook nog eens de Argentijnse kunstenaar Tomás Saraceno – ‘woont en werkt op de planeet Aarde’ – er zijn tenten heeft opgeslagen, is er al helemaal geen ontkomen meer aan om de Vanhaerens Art Collection te bezoeken. Saraceno installeerde er immers een site-specifieke installatie als onderdeel van zijn groots opgezet Cloud Cities-project.

Vik Muniz

Het Mauritshuis in Den Haag heeft een primeur: voor het eerst presenteert het museum een hedendaagse kunstenaar naast de vaste collectie. Niet omdat het mode is, zo verzekert mij directeur Emilie Gordenker, maar omdat het past in het expositiebeleid. De wisselende tentoonstellingen moeten een toegevoegde waarde hebben en mensen anders laten kijken naar de vaste collectie. Dat is dan in ieder geval gelukt. Vic Muniz maakte vijf zogenaamde Verso's, op basis van iconische schilderijen uit de collectie. Het zijn in feite de achterkanten van schilderijen op ware grootte en perfect nagemaakt. Na het zien van de werken van Muniz kijk je anders naar Het puttertje van Fabritius of naar het Meisje met de parel van Vermeer. Sterker nog, je gaat anders kijken naar een schilderij of paneel: het worden ruimtelijke objecten met reisverhalen en een verleden.

Brazil, Beleza?!

Deze tentoonstelling over hedendaagse Braziliaanse beeldhouwkunst is verdeeld over twee locaties: museum Beelden aan Zee en het Lange Voorhout. Aanleiding is de Olympische Spelen die deze zomer in Brazilië gehouden worden. De Olympische Spelen zijn voor de deelnemende kunstenaars echter niet meer dan een voetnoot, want hun land maakt roerige tijden door. Zij zijn gegrepen door de actualiteit en dit heeft nieuwe en sterke beelden opgeleverd. Ongeveer drie jaar geleden begonnen Alessandra Laitempergher van museum Beelden aan Zee en gastcurator Carolyn H. Drake met de voorbereiding van deze tentoonstelling. Ze reisden heel wat af door het immens grote land om kunstenaars te ontmoeten en al vrij snel stond hen een duidelijk tentoonstellingsconcept voor ogen: een historisch overzicht van de hedendaagse Braziliaanse beeldhouwkunst.

Soft Power

Kunstenaars doen gekke dingen die mensen prikkelen. Ik zie twee films van Rodrigo Braga. Aan de ene kant een man die smeedijzeren hekken van zijn imperiaal smijt. Hij bouwt daar een schuilplaats mee rondom een boom. Op het scherm ernaast rukt hij takken van bomen en sjort die om zijn auto. Met de bouw van steden wordt de natuur ingekapseld en vernield, schijnt hij te zeggen. Hebben kunstenaars betere voelsprieten voor wat er in hun tijd gebeurt dan andere mensen? En kunnen zij dat beter verwoorden en verbeelden? Robbert Roos, hoofdcurator van Kunsthal Kade, zegt het en gelooft het. Hij dicht hen ‘Soft Power’ toe, het vermogen om het denken van mensen te veranderen door hen net even op een ander been te zetten. Ooit als methode geïntroduceerd door de politicoloog Joseph Nye. Roos combineert in Soft Power het werk van maar liefst achtendertig veelal geëngageerde Braziliaanse kunstenaars, met een kleine historische opstelling.

Papier Biënnale

Om te zien wat je allemaal met papier kunt doen, moet je naar Museum Rijswijk. Daarmee is in essentie de elfde Papier Biënnale getypeerd. Maar het zou geen recht doen aan een aantal interessante bijdragen om hiermee dit artikel te beëindigen. Tegelijkertijd kun je eigenlijk niet anders constateren dan dat een dergelijk concept - kunstenaars uitnodigen op basis van hun materiaalkeuze - zorgt voor een manifestatie waar ambacht, kunde en esthetiek het vaak winnen van de inhoud. Conservator Anne Kloosterboer is samen met een jury verantwoordelijk voor de samenstelling van deze elfde editie. Het is natuurlijk knap om met beperkte middelen kunstenaars uit verschillende delen van de wereld binnen te halen die dan ook nog in een aantal gevallen nieuw werk hebben gemaakt of aangepast aan de ruimtes in Museum Rijswijk. Ook maakt de tentoonstelling duidelijk dat papier een volwaardig medium is, een materiaal dat al lang de beperkte functie als drager van de tekening ontgroeid is.

Dwaaltijd

De Nederlandse Kring van Beeldhouwers (NKvB) organiseert in het vernieuwde en uitgebreide Natuur- en Cultuurpark Vijversburg in Tytsjerk de tentoonstelling Dwaaltijd van 17 van haar leden. Een commissie, bestaande uit Marian Hulshof, Agnes Scholte en Frode Bolhuis, heeft de 17 kunstenaars geselecteerd. De NKvB organiseert regelmatig tentoonstellingen voor haar leden. Zo was in 2012 in Vijversburg de bijzonder succesvolle tentoonstelling Narcissus te zien. Ik word rondgeleid door Lia Versteege, zij is niet alleen een van de deelnemende kunstenaars, maar ook een van de organisatoren van de tentoonstelling. We zetten flink de pas er in want voor deze tentoonstelling moet je eigenlijk een halve dag uittrekken. Zeker als je ook nog moet zoeken, want niet alle kunstwerken staan duidelijk aangegeven of zijn op de locatie die op de plattegrond staat. En in het oude gedeelte van het park kan je makkelijk verdwalen. Waar de toekomstige bezoeker minder of geen last van zal hebben is dat niet alle beelden tijdens mijn bezoek waren geplaatst.

Emscherkunst 2016

Onder het motto ‘Ontdek de kunst - beleef de verandering’ vindt de derde editie van Emscherkunst plaats. Sinds 2010, het jaar dat het Ruhrgebied zich culturele hoofdstad van Europa mocht noemen, begeleidt de internationale tentoonstelling als een triënnale de voortgang van de re-naturalisatie van de Emscherdelta. Met in totaal 24 kunstwerken op 7 kunstlocaties vormt Emscherkunst een kunstroute met een lengte van vijftig kilometer. Maar levert het project een overtuigend argument voor een innige samengaan van beeldende kunst, natuur en industrieel erfgoed? Op het eerste gezicht lijkt die vraag gemakkelijk met een ‘ja’ te beantwoorden. In het geval van Emscherkunst betreden we daarbij echter onvermijdelijk het gebied van de verhalen.

Skulpturensammlung Viersen

Op zo’n kwartier rijden vanaf de Duitse grens bij Venlo, wijst een bord langs de autoweg, op de ‘Skulpturensammlung Viersen’. De beeldencollectie van de stad is niet groot, maar bijzonder hoog van kwaliteit en uniek in de consequente keuze voor sculpturen geselecteerd op hun werking in de openbare ruimte. Niet de minste internationale kunstenaars hebben hier een beeld geplaatst. Die zijn overzichtelijk en op loopafstand van elkaar te vinden, en specifiek voor alle bewoners en bezoekers van de stad, als actieve en esthetische onderdelen van de stedelijke omgeving gratis te aanschouwen. Dus plan op weg naar bijvoorbeeld een culturele vakantie in Italië, de ‘2 uur rijden, 15 minuten rust’ eens in Viersen, en loop het park in. Neem plaats op een bankje gemaakt door Erwin Heerich en plak er een half uurtje aan. Een beter begin van een reis is voor kunstliefhebbers nauwelijks denkbaar.

Constant

Deze zomer staat Constant centraal in twee grote tentoonstellingen. In het Cobra Museum zijn naast zijn abstracte schilderijen - ontstaan na de Cobraperiode - ook allerlei experimentele projecten te zien. Het Gemeentemuseum Den Haag toont voornamelijk maquettes uit de denkbeeldige stad New Babylon, naast twee speelse installaties die voortkomen uit dit futuristische project. In New Babylon schetste Constant een toekomstige samenleving waarin de nomadische, spelende mens (homo ludens) centraal staat en allerlei verbindingen met anderen aangaat. De internationale belangstelling voor zijn werk is momenteel groot.

Van Lieshout/Fabre

Hieronymus Bosch hield zijn publiek vijfhonderd jaar geleden een spiegel voor. Hebzucht, zonde en wellust in de vorm van hallucinerende beelden en nachtmerries vol gedrochten en perversiteiten, verwijzen in zijn werk naar hemel, hel en verdoemenis. Een duivelskunstenaar die zijn opdrachtgevers een wereld vol satirische voorstellingen, fantasiefiguren, monsters en duivels voorschotelde: een maatschappijcriticus in dienst van geloof en gerechtigheid die tegelijkertijd zowel de profane wereld als die van de allesoverheersende geestelijkheid tot de orde riep. Met een Bosch Grand Tour wordt de 500ste sterfdag van Jeroen Bosch, zoals hij in de volksmond wordt genoemd, door de samenwerkende musea in Brabant groots gevierd. Met het voor het eerst in zijn volle omvang vertoonde Slave City laat Joep van Lieshout in museum de Pont in Tilburg zien dat hij in de voetsporen treedt van de grote meester en in de provinciehoofstad geeft Jan Fabre in het Noord-Brabants Museum met zijn Tribute to Jheronymus Bosch in Congo acte de présence als duivelskunstenaar van vandaag.

Glassfever

“Hé ja, glas!“ Wat er precies door de hoofden van de organisatie heen ging bij het eerste voorstel om een manifestatie met hedendaagse kunst in glas te realiseren, weet ik niet. Maar voor de samenwerkende kunstinstellingen in Dordrecht is de keuze om zich te beperken tot één specifiek materiaal als uitgangspunt uitzonderlijk. Het enthousiasme is voelbaar en tegelijkertijd hebben ze kans gezien het glas in hun eigen mal te gieten. Het gaat hier niet om glaskunst, decoratieve (gebruiks-)voorwerpen van glas, maar om autonome werken ontworpen door kunstenaars die glas hooguit incidenteel toepassen. Liefhebbers van modern glas weten dat glas, ook in Nederland, al járen gebruikt wordt voor autonome kunstinstallaties, maar het gebruik is in vergelijking met andere materialen wel relatief nieuw.

Once in a Lifetime

Een tentoonstelling over de kwetsbaarheid van het moderne leven, ondanks de globalisering en de verschillende en nieuwe vormen van artistieke uitdrukkingen, heeft juist de Oude Kerk nodig om deze kwetsbaarheid te tonen. In de 13de eeuw stichtten vissers op een terp aan de Amstel een kapelletje, dat uitgroeide tot de ‘huiskamer van Amsterdam’. De Oude Kerk deed ook dienst voor wereldse zaken, was een levendige ontmoetingsplaats voor inwoners en handelaren, waar zij van gedachten wisselden of rondwandelden tijdens een orgelconcert. Die vissers van toen konden niet bevroeden dat die vorm van globalisering later, aan de andere kant van de oceaan, in Siliconvalley (ontmoetingsplek van kapitaal en ideeën) ook zou plaatsvinden.

Natuur als materiaal in de kunst

Het Europese sculpture network organiseert een internationaal symposium over het gebruik van natuur als materiaal in de kunst. In de zestiger jaren begonnen kunstenaars met natuurlijke materialen te werken in Land art, Eco art en recentelijk ook Bio art. In plaats van de natuur af te beelden, gebruiken kunstenaars het materiaal van de natuur zelf, zoals aarde, planten, bomen en recentelijk ook dieren, variërend van koeien, vlinders en bijen tot levende organismen en genetisch materiaal. Deze kunstenaars werken vaak buiten het kader van de white cube en maken vergankelijk werk. 

Othilia Verdurmen

Othilia Verdurmen heeft met haar vorige multimediale, textielinstallatie De Vuurvogel overtuigend bewezen dat ze grote thema’s op een verleidelijke, zintuigelijke manier weet te visualiseren. In museum Twentse Welle in Enschede gebruikt ze het oeroude epos van de Griekse held Odysseus om ons aan de hand van een wonderschone presentatie te laten nadenken over verlies en verlangen. Ze toont er zowel de kracht van de wachtende en smachtende Penelope, als de strijd van Odysseus wiens heimwee het keer op keer verliest van de eeuwige aantrekkingskracht van de zee. Een veelkleurige, geheimzinnige golf verbeeldt het water dat de echtelieden twintig jaar gescheiden hield op last van de vertoornde Poseidon.

Het atelier: Zoro Feigl

Hollandse Meester Zoro Feigl is in sculpturenland al lang geen groentje meer. Spelender- en bewegenderwijs verovert hij stapje voor stapje het internationale kunstenuniversum met zijn opvallende bewegende installaties. Startschot daarvoor was een zelfgecreëerde suikerspinmachine die de roze wattenlekkernij de ruimte inblies. Ondertussen zagen we al her en der installaties die golven, in de lucht zoeven of kronkelend en krioelend over de grond sluipen. Grote fascinatie van de kunstenaar is dan ook hoe materiaal in de ruimte beweegt. Eindresultaat: complexe bewegingen die constant herhalende vormen ‘uitvoeren’. De grootste uitdaging daarvoor is het oncontroleerbare van de constructies, de eigen weg die de op motor aandrijvende Erfindungen gaan. Niet zelden machinerie met een aanhangsel van buizen en slangen. Natuurwetten die worden getart met motoren, lucht en wind.

Elisabet Stienstra

Haar naam is Venlona. Ze zit op de rotonde in het verlengde van de Golziusstraat aan het Nolensplein in Venlo. De jongste toevoeging aan rotondekunst in Nederland is een beeldhouwwerk van Elisabet Stienstra. Het zilverbronzen beeld is in Pistoia Italië gegoten en geïnspireerd op de Griekse muze ‘Terpsichore’. Venlona is op 1 april onthuld – een datum die bij sommige een trilling door de wenkbrauwen liet trekken. Kunst en bestuur ontmoeten elkaar op rotondes. Venlona is vernoemd naar het gelijknamige mannenkoor in Venlo. Het is dit jaar hun 115-jarig jubileum. De voorzitter van het koor, Karel van Keeken, was een van de initiatiefnemers van dit werk. “Een verrijking voor de locatie", kondigde hij al vooraf aan. Tijdens de onthulling werd Venlona liefdevol omringd door veel zingende mannen van een zekere leeftijd.

Ben Raaijman

De plaatsing van een kunstwerk in de Zwolse wijk Stadshagen eindigde in een drama, voor alle betrokken partijen. Stadshagen is de grootste planmatig aangelegde nieuwe wijk in de Zwolse geschiedenis. Deze Vinexlocatie, waarvoor in 1995 de eerste paal werd geslagen, ligt aan de westkant van de stad en grenst aan de middeleeuwse polder Mastenbroek. Het is een laaggelegen en drassig gebied met meer historische resten dan je op het eerste gezicht zou vermoeden. De wijk heeft verschillende oude buurtschappen opgeslokt, waaronder Werkeren. Daar bevond zich ooit de gelijknamige havezathe, die in 1440 werd gesticht door Johan van Ittersum, maar mogelijk een oudere oorsprong heeft. Het huis werd in 1525 door de inwoners van het nabijgelegen Zwolle vernield. Niet veel later werd het hersteld en verbouwd tot een indrukwekkend buiten, totdat het verviel en kort na 1800 wederom werd afgebroken, met uitzonderingen van één van de bouwhuizen waarvan een boerderij werd gemaakt. Deze boerderij brandde in januari 2001 af. Toen lag de weg vrij om de locatie op te nemen in de plannen voor de nieuwe wijk. Maar niet voordat er archeologisch onderzoek plaatsvond, dat tot de verbeelding sprekende sporen van rijke en intensieve bewoning blootlegde. 

Alfred Eikelenboom

Op het IJplein in Amsterdam Noord staat sinds 1987 een monumentaal object; een in  staal opgetrokken dieprode wand met daarin op symmetrische wijze, 132 ronde gaten waar je doorheen kan kijken en vijf verticale  manshoge dunne spleten. Van binnen is De Muur met een soort purschuim volgespoten. Het is het eerste en tevens bekendste werk dat de architect-beeldhouwer Alfred Eikelenboom (1936-2014) in de openbare ruimte heeft gerealiseerd. Van hem waren tot 11 juni jl. bij Francis Boeske Projects in Amsterdam Noord, werken op papier te zien; losse bijna doodle-achtige tekeningen van stedenbouwkundige ontwerpen en vormenstudies van kromme- en bolvormige structuren. De vier meter hoge muur waarvan de zuidzijde tot een vaal roze kleur is verschoten en aan de noordzijde de kleur nog iets herkenbaars heeft van zijn oorspronkelijke krachtige dieprode gloed, verkeert in abominabele staat. Daar moet snel wat aan gedaan worden.

Wilt u de artikelen helemaal lezen, neem dan een abonnement, of koop een los nummer via info@spabonneeservice.nl  

Comments