Ai Weiwei

Ai Weiwei: stem in de massa 

Museum De Pont in Tilburg viert haar 20-jarige bestaan met een tentoonstelling van de Chinese kunstenaar Ai Weiwei (1957). Weiwei neemt in de internationale kunstwereld maar vooral tussen zijn eigen mensen een bijzondere positie in: een eigenzinnig individu met gemeenschapszin. Weiwei staat daarnaast overtuigend tussen conceptuele en maatschappelijk geëngageerde kunstenaars van vandaag. Wereldwijd krijgt zijn werk respect en bewondering. De tentoonstelling in De Pont vertoont alle belangrijke beeldhouwwerken  en installaties van de afgelopen negen jaar. De videofilmpjes, die in de wolhokken aan de zijkant van de grote zaal worden vertoond, waren ook op het filmfestival van Rotterdam te bezichtigen. Het is echter een installatie als Sunflower Seeds (2010) in de grote zaal waar de kunstliefhebbers op af lijken te komen.       

Door Carina van der Walt


Verschillende ervaringen

Wie vooraf de filmpjes over Sunflower Seeds in de Tate Modern in Londen bekijkt, kan teleurgesteld worden. In de Tate konden mensen aanvankelijk op deze zee van pitten staan, lopen, zitten en liggen. Heerlijk! Al snel na de opening bleek echter dat er een giftige stof uit de gebroken porseleinen zaadjes vrijkwam. De vloer in de Tate werd om gezondheidsredenen afgezet, maar je kon er tenminste nog met je handen aankomen. Wie zal niet de aanvechting gevoeld hebben om een paar van de pitjes in zijn zak te steken. Nu worden ze verkocht, per gewicht of bij aantallen. Is dat erg? Verandert dat het kunstwerk? In De Pont moet men op afstand blijven, afstand nemen van deze miljoenen namaakpitten. Een bewaker houdt je met gebaren en een luide stem tegen als je hand of je camera te dichtbij komt. Gifstoffen? De installatie Sunflower Seeds is tussen de Tate en De Pont diefstalgevoelig geworden. Zowel de Tate Gallery en Sotheby’s hebben onlangs verschillende hoeveelheden van deze zonnebloempitten tegen grote bedragen aangekocht. Een boer zou ervan door zijn knieën zakken. De pit is in De Pont cerebraal geworden. 

Toch prikkelt Sunflower Seeds tot nadenken, want zonnebloemen symboliseren levenslust, toewijding, betrokkenheid en een gerichtheid op God. In de Chinese geschiedenis was het Mao Zedong die de zon als zijn persoonlijke symbool toeeigende. Zijn onderdanen waren voor hem als zonnebloemen die hun hoofden vol verwachting naar hem keerden. Maar Weiwei maakt geen zonnebloemen. Hij abstraheert door een stapje verder terug te gaan naar het zaad, de potentie van leven en dat maakt hij na. Een conceptueel werk ontstaat. Bianca Stigter schrijft op 6 maart in het NRC-Handelsblad: ‘Maar dit werk gaat over zoveel meer: over massaproductie en ambacht, over productie en reproductie, origineel en kopie, natuur en cultuur, dingen en mensen.’ Allemaal waar.  

In Jingdezhen is Weiwei een geliefd figuur. Hij verschaft hier in de porseleinhoofdstad van China werk aan 1600 arbeiders volgens Trouw van 3 maart. De arbeiders van Weiwei nemen dag in dag uit miljoenen roomblanke porseleinpitjes in de hand om er een paar penseel streepjes op te trekken. Elke pit wordt een zonnebloempit. Ze begrijpen hun werk niet, maar ze zijn blij, want ze worden goed getaald: 2000 tot 3000 RMB (renminbi of Chinese yuan) per persoon. Massaproductie én handarbeid; industrie en ambacht.  

Eveneens op grote schaal werden de duizenden op maat gemaakte kralen van Fountain of Light (2007) handmatig aan elkaar geknutseld. Deze zeven meter hoge sculptuur staat in de buitenlucht. Zij wordt verlicht met gloeilampen van samen 7000 watt. In de bijgaande tekst tegen de muur wordt het werk beschreven als ‘Een omgekeerde kroonluchter, bij uitstek een onderdeel van de burgerlijke cultuur.’ Driessen noemde dit werk de Toren van Babel. Zorgt het Fountain of Light dan voor spraakverwarring in de vertaalslag van de oosterse naar de westerse cultuur? Misschien wel als het ook nog een bezoekje brengt bij de Russische constructivisten, zoals Weiwei dat deed. In tegenstelling tot Sunflower Seeds oogt Fountain of Light kitscherig. Het vertegenwoordigt de goedkope blingbling spullen die het Westen overspoelen en die gemerkt zijn met: ‘Made in China’.


Hommage aan Tatlin

Weiwei reproduceert met Fountain of Light het Monument van de Derde Internationale van de Russische architect Vladimir Tatlin. Het werk van Tatlin was ontworpen als een spiralen toren van ijzer en staal met drie ronddraaiende glazen vormen (een kubus, een piramide en een cilinder) in het centrum. Deze glazen vormen zouden ruimtes zijn waarin diverse organen van de Communistische Internationale gehuisvest zouden worden. De ruimtes zouden ook op verschillende snelheden draaien om de vergaderingen van de diverse organen bij te houden: per jaar, per maand en per dag. Het bouwwerk was een derde hoger dan de Eiffeltoren, stond gepland voor 1920, maar werd nooit gerealiseerd. Tatlin wilde met het Monument van de Derde Internationale de opmars van de mensheid symboliseren. Wat symboliseert deze Fountain of Light van Weiwei nu dan wel? Zijn ideeën sluiten aan bij de ideeën van Tatlin in die zin dat kunst qua doel en functie praktisch, gemakkelijk te begrijpen en voornamelijk sociaal nuttig moet zijn. Op een vraag van Oscar Garschagen aan Weiwei in het NRC Weekend (25 & 26 februari) of hij denkt dat zijn regelmatige gevangenschap een artistieke vertaling zal krijgen, weet Weiwei nog niet het antwoord. “Maar wat ik wel weet is dat ik zo langzamerhand de mens, de artiest ben geworden die ik altijd al wilde zijn: iemand die op zijn manier nauw betrokken is bij de samenleving, een kunstenaar die zijn werk gebruikt om veranderingen teweeg te brengen voor mijn vrienden, mijn buren, mijn landgenoten…” .

Wilt u het hele artikel lezen, neem dan een abonnement, of vraag een proefnummer aan voor € 4,- via info@spabonneeservice.nl 

Ai Weiwei 2012, Museum De Pont, Tilburg, 3 maart t/m 24 juni 2012

www.depont.nl

 

 

 

 

Comments