Beaufort02

Beaufort 02. Een lange busreis

 

Beaufort is een driejaarlijkse tentoonstelling langs de kust van België. 10 kustgemeenten participeren in dit kunstevenement. Iedere gemeente adopteerde drie werken van drie verschillende kunstenaars. Het zijn allen werken van formaat van internationaal gewaardeerde kunstenaars. Hiermee heeft het evenement een globale allure en overstijgt het de lokaliteit. Een aantal werken van de vorige editie zijn aangekocht. Hierdoor wordt de Belgische kuststrook langzaam maar zeker een waar kunstparadijs.

Door Astrid Tanis


Beaufort staat voor windkracht. Langs de kust staat altijd een briesje, vandaag waait het er lekker op los. Vakantiegangers blijven niet weg, maar trekken wel een T-shirt of trui aan tegen het briesje. Op de golven maken windsurfers en kite-boarders plezier in stevige rubber pakken. Drie jaar geleden stonden we hier ook over de golven uit te kijken. De zee met de lage horizon en de langsdrijvende wolken erboven, vormen een prachtig decor voor beelden van omvang; nietige beelden worden door de omgeving meedogenloos neergeknuppeld. 

De tentoonstellingsoppervlakte is groot; er liggen kilometers tussen de diverse kunstwerken. Bij de vorige editie konden we sommige werken niet vinden en voor andere werken moesten we lang zoeken. Met deze ervaring kozen we dit jaar voor een verzorgde rondleiding met een gids in twee dagen. Dinsdag lijkt de vrouwelijke gids moeite met stiltes te hebben, stiltes van vijf minuten zijn uitzonderlijk. De bus is gevuld met oudere personen met een soort 55+ pas. Een oude man laat regelmatig mopperend horen dat het schandalig is dat hieraan belastinggeld verloren gaat. Vooral het beeld Maman van Louise Bourgeois moet het ontgelden. Deze metershoge spin staat op het graf van de legendarische Oostendense schilder Ensor. Wat Ensor niet weet is dat deze kunstenares pas op latere leeftijd de prijzen van haar werken zag stijgen. Deze inmiddels 95 jaar oude dame produceert nog steeds kunstwerken. Dit beeld zou een ode zijn aan haar moeder. De spin draagt eieren in een doorzichtige korf. Daarnaast is dit dier een metafoor voor het kunstenaarschap omdat zij haar eigen net weeft uit persoonlijk materiaal. Naast een ode aan haar moeder is het derhalve ook een ode aan Ensor die ze als kunstenaar erg bewonderde. De gids vertelt later dat de korf met eieren recent beschadigd is door vandalen, er zit een deuk ik. Bij vandalen stel ik mij jongens voor die met stenen gooiden naar de meters hoge korf. Ik zie de deuk als toepasselijke metafoor voor het leven van deze kunstenares. Want hoe kan een moeder haar nakomelingen beschermen als het geweld in huis woont. Bourgeois zou op jonge leeftijd door haar vader misbruikt zijn, daarnaast knoopte haar vader affaires aan met dienstmeisjes zonder dit voor zijn hardwerkende vrouw te verbergen. De deuk die de kunstenares in haar jeugd hierdoor opliep, is haar drive om kunst te maken. ‘Het oproepen en controleren van een ervaring’ beschouwt ze als de essentie van beeldende kunst. Bourgeois heeft een zware jeugd gehad, maar het levert imposant werk op. Op onze reis brengen we relatief veel tijd in de bus door, ik merk dat ik de stem van de gids naar de achtergrond kan schuiven als ik de foto’s op mijn digitale toestel orden. Ook de spelletjes op mijn telefoon bieden uitkomst, het werkt als stopverf voor mijn oren. Buiten bij de beelden blijf ik ver uit de buurt van de gids; ik wil de beelden in stilte aanschouwen. 

Grenzen


Heel mooi vind ik de olifanten van Andries Botha. Deze kolossen hebben het formaat van echte olifanten en ze vormen gezamenlijk een kudde met twee achterblijvers die net uit de duinen lijken te komen. Op het strand van de Panne lijken ze naar de zee te lopen. De beelden zijn opgebouwd uit een stalen frame en van een huid voorzien van allemaal kleine stukjes hout. De dieren doen levensecht aan. Botha werd bijgestaan door een team van Afrikaanse kunstenaars. Ik herinner mij nog de zwarte olifanten bij mijn oma op het dressoir, met de echte ivoren tanden. Nu is het politiek incorrect om zo’n souvenir te bezitten, toen was het een bewijs dat zij een zoon had die de wereldzeeën bevoer. Voor de westerling is de olifant een exotisch dier, Voor de Afrikaan is ‘De olifant is een reïncarnatie van een vermoorde God en helpt hij bij de transmigratie van de ziel van gestorvenen’ lees ik in de verantwoording van Botha. Zo’n kolos kan aardig wat zielen dragen denk ik.


Ilya en Emilia Kabakov zijn internationaal bekende kunstenaars die doorgaans imposant werk maken. Ze toonden werk op de Documenta in Kassel en de Biënnale van Venetië. Allebei tentoonstellingen voor mensen die het ‘gemaakt’ hebben. Hun bijdrage aan deze tentoonstelling op het strand van Nieuwpoort valt ronduit tegen. De titel is Fallen Sky. Schuin uit het strand rijst een vierkant schilderwerk op met een slecht weergegeven wolkenlucht. Dan heeft het werk van Jan Fabre Searching for Utopia,dat iets verderop  op het Nieuwpoortse strand staat, meer impact. Een bronzen afbeelding van de kunstenaar zelf berijdt een enorme schildpad van glanzend brons. Alleen hoort dit werk niet bij deze tentoonstelling maar is het een restant van de vorige editie. Dit jaar plaatste Fabre een astronaut in een oranje pak op het dak van het Casino Kursaal in Oostende; De astronaut die de zee dirigeert is de titel. Dirk Frimout stond model, hij is de astronaut, wetenschapper uit Poperinge die als eerste Belg de aarde verliet. Deze dirigent ziet de zee als een prachtig instrument en probeert de zee te begeleiden volgens Fabre. De mens probeert altijd de natuur te beheersen en daarin grenzen te verleggen. Ook astronauten verleggen grenzen die te maken hebben met het beheersbaar maken van dat wat buiten onze aardse atmosfeer ligt.

 

Spraakwaterval


Op donderdag stap ik hoopvol in de bus; er is een andere gids en vanuit het motto erger kan het niet worden, heb ik goede hoop. De hoop bleek vals, deze mannelijke gids lijdt aan de verbale vorm van het horror vacua; stiltes zijn uit den boze. Zijn bewondering voor Leopold de Tweede verbergt hij niet. Tot vervelens toe noemt hij de naam van deze Koning; we worden er melig van. Tussen de verhalen over kunst horen we de hele geschiedenis van zowat ieder gebouw in de kuststreek. Hilarisch wordt het als hij ons waarschuwt voor een watertorenwachter; ‘vraag niets aan hem want dan stopt hij niet meer met praten’. ‘Dat moet zijn broer zijn’ zeg ik iets te luid, waarop de man voor mij in de lach schiet. We passeren het beeld van Joep van Lieshout. Onder de Nederlandse kunstenaars heb ik wat favorieten, van Lieshout is er een. De gids vindt het wonderlijk genoeg niet nodig om uit de bus te stappen, omdat we het zo vanaf een afstand volgens hem goed kunnen zien. Ik ben perplex, deze grote romp van een vrouw is er neergelegd om het te betreden. Net als sommige beelden van de Niki de Saint Phalleis het betreden van het beeld een fysieke ervaring die de installatie meerwaarde geeft. Ik ben te perplex om te reageren, wat ik betreur als we weer verder rijden. Als we later uitstappen voor veel mindere beelden, groeit mijn ongenoegen over deze ongenuanceerde spraakwaterval. Bij de kunstwerken scharen de mensen zich om hem heen, in de overtuiging dat hij iets te melden heeft. Mijn partner en ik proberen ver voor hem uit te lopen om de beelden zonder zijn commentaar te kunnen zien. We lopen een heel eind voor, naar een niet zo sterk beeld van Giuseppe Penone. Deze arte povere kunstenaar heeft een prachtig oeuvre, dat met deze ‘tak naast een groot stuk bewerkt steen’ geen meerwaarde krijgt. Om de ‘rotsen’ van Zhan Wang, die veel te ver in de zee drijven te kunnen zien, moeten we wel erg ver lopen en in duinen klimmen. Het beeld draagt de titel Floating Mountain of Imortals. In de catalogus zie ik dat er niets mis is met het beeld, de grote misser is de presentatie; wil je het kunnen zien dan moet je ver zwemmen of een verrekijker van grote kwaliteit moeten bezitten. 

 

Aan het einde van de dag neem ik met niet al te veel spijt afstand van deze gids. Later in de auto denk ik na over de tentoonstelling. Twee lange busreizen van meer dan vijf uur hebben veel beeldinformatie opgeleverd en nog meer loze woorden. Goede kunst is dat wat in de herinnering beklijft. In gedachten ga ik na wat voor mijn geestesoog wil verschijnen. De twee Nederlanders komen er in mijn beoordeling goed af. Het werk van Tom Claassen op het strand bij Westende staat in mijn geheugen bij zijn andere werken gegrift. De liggende man lijkt op een smeltende sneeuwpop. De werken van Claassen hebben altijd iets aandoenlijks in hun imposante monumentaliteit. Het zijn onhandige kwetsbare figuren, die altijd mijn aandacht weten te vangen. Van Lieshout vind ik ook groots. Binnen het totaal van de Beaufortroute doen ze voor niemand onder. “Chauvinisme” bedenk ik met een glimlach “ik wist niet dat ik het in me had”. 

   

Lees ook Beaufort01Beaufort03 en Beaufort04

 

Comments