Beelden 3#2015

Beeldenmagazine 3#2015, jaargang 18, nr. 71

Redactioneel

Auteursrecht is een ingewikkelde materie. Ook de redactie van Beelden heeft hier ieder nummer mee te maken. De auteursrechten op de teksten berust bij de schrijvers. Dat is evident. Veel ingewikkelder ligt het auteursrecht op de foto’s. Wij hanteren de regel bij Beelden dat we alleen rechtenvrije foto’s gebruiken. Een galeriehouder, of de pr-medewerker van een tentoonstellingsruimte, of kunstenaar geeft vaak persmateriaal in de vorm van foto’s als promotie. Echter er kan een addertje onder het gras zitten. Een foto kan rechtenvrij zijn omdat de fotograaf ‘afgekocht is’. Tegelijkertijd kan de kunstenaar wiens werk op een afbeelding staat, aangesloten zijn bij een auteursrechtenorganisatie. Dit kan resulteren in een onverwachte rekening voor de uitgever. Om u enig inzicht te geven hoe lastig het soms is om goede, relevante foto’s bij een artikel te plaatsen, geef ik u een klein inkijkje hoe het met het verkrijgen van foto’s in dit nummer ging. Lees meer… 

Kunst in de provincie: Limburg

Verreweg de meeste interessante kunst- en cultuurplekken in Limburg bevinden zich in het zuiden van de provincie. Komende jaren kan daarin verandering komen. Voor het eerst richten de beleidslijnen van de Provincie Limburg op het gebied van kunst en cultuur zich vanaf dit jaar op extra aandacht (en gelden) voor het noordelijke deel. In aanloop daarop een aantal interessante plekken in deze provincie in een lijn van boven naar beneden.

Plasmolen, in de bovenste top van de provincie Limburg, is door de European Federation of Artists’ Colonies, een paar jaar geleden opgenomen in de lijst van wereldwijde kunstenaarsdorpen van importantie. In het kielzog van schilder Jacques van Mourik trokken een aantal Amsterdamse kunstenaars begin vorige eeuw naar deze plek. Anno 2015 zijn de sporen daarvan minder dan je zou denken, wel organiseert de Stichting Jacques van Mourik in het gemeentehuis nog steeds tentoonstellingen en is de samenwerking met de huidige Kunstgroep Kolonie Plasmolen een levendige met een vol programma met name in de zomermaanden. Dit jaar is er in dit kader een jubileumtentoonstelling De tand des tijds draagt gouden horens, van Gonda van der Zwaag met werk uit de afgelopen 40 jaar.

Cross-overs in de kunst: Jan Eric Visser

Kunstenaars die de gebaande paden verlaten en het avontuur aangaan, ontwikkelen vaak spannende cross-overs. Door zich op een totaal ander medium te richten dan waartoe ze zijn opgeleid of een bijzondere mix van media toe te passen, krijgt hun werk een nieuwe dimensie. Jan Eric Visser had tijdens zijn opleiding aan de kunstacademie ruimschoots gelegenheid om met traditionele kunstenaarsmaterialen te werken. Toch kwam hij er pas na die opleiding achter dat afval hét materiaal was waarin hij zich het best kon uitdrukken. Gaandeweg ontstonden er autonome kunstwerken uit eigen afval, alles volgens het concept ‘Form Follows Garbage’, een concept dat hij ook in de designwereld introduceerde.

Op de begane grond van een twintiger jaren huis in Rotterdam-West heeft Jan Eric Visser zijn atelier. We spreken elkaar op de woonverdieping op de eerste etage. Onderwerpen als onze ecologische voetafdruk, afvalrecycling en overconsumptie passeren de revue.

Auke de Vries, winnaar Wilhelminaring 2015

Op zondag 30 augustus jongstleden ontving Auke de Vries in het CODA Museum in Apeldoorn de Wilhelminaring 2015. Deze belangrijke prijs die tweejaarlijks wordt uitgereikt, krijgt De Vries voor zijn hele oeuvre en vanwege zijn grote betekenis voor de Nederlandse beeldhouwkunst. Is de keuze van de jury misschien niet erg verrassend, hij is volkomen terecht. Er zijn maar weinig Nederlandse kunstenaars van wie gezegd kan worden dat hun werk opgenomen is in talloze museale collecties terwijl het daarnaast sterk vertegenwoordigd is in de publieke ruimte, zowel nationaal als internationaal. Het juryrapport hierover: “Zijn oeuvre is groot, niet alleen in formaat maar ook in hoeveelheid en verscheidenheid, terwijl de beelden onmiskenbaar maar door één kunstenaar kunnen zijn gemaakt. De nerveuze tekenlijnen, volumes en balanceerkunsten maken de Vries’ beelden enig in hun soort en nauwelijks navolgbaar.” Al ruim veertig jaar heeft Auke de Vries met zijn werk een belangrijke stempel gedrukt op de Nederlandse beeldende kunst. Tussen alle stromingen, modes, hypes en trends door ontwikkelde hij zijn eigen beeldtaal, niet gehinderd door opdrachtgevers of klanten die bepaalde eisen stellen of verwachtingen koesteren. Deze kunstenaar neemt zijn tijd, laat de kunstwerken groeien, zowel in zijn hoofd als fysiek in de ruimte. Lees meer...

What Meets The Eye

John Blaak heeft een bijzondere invalshoek gekozen voor een tentoonstelling in de Aaltje Snijdershal in beeldentuin de Anningahof bij Zwolle. Hij werd door eigenaar Hib Anninga gevraagd als gastcurator op te treden namens Beelden en koos voor twee kunstenaars die vloeren en wanden tot leven zouden brengen. Zij maken werk dat vooral de suggestie wekt ruimte in te nemen. Dit in tegenstelling tot kunstenaars die met hun objecten letterlijk de ruimte vullen en passen in de rij van de velen die in de hof al een beeld mochten plaatsen. 

Maar het ging anders. Henriëtte van ‘t Hoog en Annemie Bogaerts ontmoetten elkaar. Dat gebeurde in het Eindhovense atelier van Annemie. Daar werd Henriëtte getroffen door de verzameling trouvailles die Annemie overal bewaarde en nooit had getoond. Bergen voorwerpen, opgetast in dozen, opgeraapt tijdens haar dagelijkse wandelingen. Knoesten, ijzerdraad, zaaddozen, stenen, koraal, stukjes hout, een schoenzool, een doosje. Soms bijna onherkenbaar verweerd en geladen met het patina van de tijd. “Zoek niet, maar wandel”, luidt haar devies. Henriëtte keek er naar “Met ogen op steeltjes”.

Rapture & Pain

Rapture & Pain is de titel van de vijfde editie van de sculpturale buitenexpositie Lustwarande in Tilburg. De internationale beeldententoonstelling laat evenals voorgaande edities een uitsnede zien van de ontwikkelingen in de hedendaagse sculptuur in de ruimste zin van het woord. De prachtige Oude Warande aan de rand van Tilburg waar deze toonaangevende beeldententoonstelling plaatsvindt is een zogeheten sterrebos in Barokstijl. Het is in 1712 aangelegd voor en door de toenmalige heer van Tilburg en Goirle, Wilhelm VIII von Hessen-Kassel. Gebruikelijk was indertijd dat dergelijke lust- of jachtbossen werden verlevendigd met sculpturen, grotten en vijvers ter vermaak van de adel. In de Oude Warande zijn echter behalve een vijver geen overblijfselen van beelden of grotten gevonden.

Rode draad in de expositie Rapture & Pain (of in de Nederlandse vertaling ‘vervoering en pijn’) is de sociale kritiek die in de werken besloten ligt waarbij uitingen van hoop over de toekomst afgewisseld worden met uitingen van twijfel over de hedendaagse vooruitgang. Het ontbreken van de historische sierbeelden van de voorbije adel biedt ruimte aan beelden van vandaag die een ander discours dan het behagen willen oproepen. Soms kan de geschiedenis je gestolen worden en krijg je er iets beters voor terug. 

Broodthaers versus poëzie en beeldende kunst

Belgisch poëet-kunstenaar Marcel Broodthaers is te gast in de Herbert Foundation, Gentse stichting voor Hedendaagse kunst: een expo over proberen te vatten wat niet te vatten valt.

Ik heb het geluk een ‘visit’ met Joris D’hooghe te kunnen meepikken, waardoor ik interessante Broodthaers-weetjes verzamel. D’hooghe bereidt een doctoraat voor over het oeuvre van Marcel Broodthaers. Hij zoomt in op de tentoonstelling Carte du Monde Poétique, waar hij dieper ingaat op Marcel Broodthaers’ overgang van poëzie naar beeldende kunst. Broodthaers besliste trouwens pas op zijn 39e om beeldend kunstenaar te worden. Volgens D’hooge heb je heel wat instrumenten nodig om zijn werk te begrijpen. Het zijn handvaten om zijn puzzelstukken alias gelaagdheden – Broodthaers vraagt veel van de kijker - enigszins te vatten. Zijn werk blijft vragen oproepen, maar de antwoorden lijken nog meer uit te blijven.

James Turrell: Little Boxes

De huidige zomertentoonstelling van museum De Pont in Tilburg heet Kleur in het kwadraat. Deze tentoonstelling toont enkele van James Turrell’s geometrische lichtprojecties in aansluiting op zijn werk uit de vaste collectie van het museum: Wedgework III. Turrell werkt met het meest vluchtige materiaal dat bestaat: licht. Als een beeldhouwer tovert hij licht tevoorschijn. Zijn neonkleurige projecties geven een echt zomergevoel aan deze tentoonstelling. Het herinnert mij aan een song van Malvina Reynolds: ‘Little boxes on the hillside, little boxes made of ticky tacky... There’s a green one and a pink one and a blue one and a yellow one, and they’re all made out of ticky tacky and they all look just the same’. Deze ‘boxes’ of blokken in kunstlicht zijn gecombineerd met verschillende quilts uit de Amish cultuur. Een ander onderdeel van Kleur in het kwadraat is een film over de Rode Krater. Het doel van de Rode Krater is om natuurlijk licht te laten zien in een enorm observatorium in een uitgedoofde vulkaankrater. Dit is het magnum opus van Turrell.

Het was aanvankelijk moeilijk voor de ouders van Turrell om te accepteren dat hun zoon kunst wilde studeren. Hij studeerde af aan het Pomona College in psychologie, wiskunde, geologie en astronomie, maar dacht waarschijnlijk: ‘The people in the houses all went to the university, where they all were put in boxes and they came out all the same’, zoals het liedje verder gaat. Direct na de academische opleiding pakte Turrell een kunstopleiding op met licht als medium. Kunst en technologie werden in elkaars armen gedreven.

Global Imaginations 

Voor de tentoonstelling Global Imaginations werden twintig internationaal opererende kunstenaars door een team van curatoren geselecteerd. Ze kregen het verzoek hun visie te geven op de huidige sterk geglobaliseerde wereld. Dat leverde in en rondom de drie gebouwen van de Leidse Meelfabriek een breed aanbod aan geëngageerde kunst op, waarin wereldwijde problemen en daarmee samenhangende conflicterende visies uitgebreid aan bod kwamen.

Global Imaginations werd georganiseerd door een team van curatoren uit Museum De Lakenhal, het Nationaal Museum voor wereldculturen en enkele kunsthistorici naar aanleiding van het 440 jarig bestaan van de Universiteit Leiden. De meeste kunstenaars leverden een bestaand werk in dat verband hield met het thema. Maar er waren er ook die speciaal voor deze tentoonstelling nieuw werk hadden gemaakt waarvoor weken research was gedaan.

ZERO

Wat maakt het reliëf Akwarel van Henk Peeters toch zo oogstrelend? Op een paneel hangen 132 plastic zakjes gevuld met water. Het oorspronkelijke werk is uit 1966, reconstructies zijn gemaakt in 2011 voor de overzichtstentoonstelling van de Nulgroep in het Stedelijk Museum Schiedam en nu is het werk opgenomen in de ZERO tentoonstelling Let Us Explore the Stars in het Stedelijk in Amsterdam. Met water gevulde zakjes, 12 rijen van 11 zakjes, hoe eenvoudig kan het zijn? Tijdloos, pretentieloos, betekenisloos? Met water gevulde zakjes, niets meer en niets minder. Maar ik word er blij van. Helder, super Nederlands, iedereen had het kunnen bedenken. 

Samen met de kunstenaars Armando, Jan Schoonhoven en Jan Henderikse richtte Henk Peeters in de jaren zestig de Nul-groep op, die zich afzette tegen Cobra en streefde naar objectieve kunst, ontdaan van elke emotionele waarde. Hij had veel en intensieve contacten met de Zero-beweging in het buitenland, onder meer met Otto Piene in Duitsland, Lucio Fontana en Piero Manzoni in Italië en Yves Klein in Frankrijk. Peeters, die in 2013 overleed, was de onvermoeibare organisator en woordvoerder van de groep en organiseerde tentoonstellingen, waaronder de Nul-tentoonstellingen in het Stedelijk in Amsterdam.

Kunstonderdompeling in Brugge

Soms maakt kunst je blij en de Triënnale van Brugge draagt zeker bij aan de positieve kunstervaringen van dit jaar. Het thema ‘Wat als de vijf miljoen toeristen die de stad jaarlijks bezoeken er zouden blijven’ was een inspiratiebron voor negentien kunstenaars en architecten. Het resultaat mag er zijn, deze al mooie stad krijgt er deze zomer nog een extra laag bij.

We beginnen bij het station waar het eerste kunstwerk staat van Daniël Dewaele The Passage Room. Het is een grote rode tijdelijke ruimte waar met grote witte letters de tekst ‘To become a new citizen of Bruges’ op staat. Hierbinnen kunnen mensen een formulier invullen en vervolgens door een hekje naar buiten gaan als denkbeeldige nieuwe inwoner van Brugge. In de stationshal speelt een video met extra informatie over dit project. Terwijl ik bij het kunstwerk zit, download ik de app Xplores Bruges. Dat duurt even vanwege het vele beeldmateriaal en de interactieve kaart. Ik ben ondertussen al een beetje verliefd op Brugge. De centraal gelegen parkeergarage vlak naast het station kost maar € 3,50 voor een hele dag. Je krijgt er een kosteloze busrit bij als je naar het centrum wilt. Dat heet gastvrijheid, daar kunnen de Nederlandse veel te hebberige gemeentes een hoop van leren. De binnenstad blijft zo mooi autovrij zonder dat je je onwelkom voelt.

Song Dong leeft, deelt en verzamelt in Groningen

Bij binnenkomst van de tentoonstelling Song Dong, Life is Art, Art is Life is het even schrikken. Loop je rustig om de installatie My First Home zie je in je ooghoeken een streng kijkende politieman in starre houding. Even voel je je betrapt, maar tegelijkertijd komt het besef op dat je niets verkeerds hebt gedaan. Blijkt het een pop te zijn. Dit object is tekenend voor Song Dong’s manier van werken. De kunstenaar verwerkt persoonlijke ervaringen en emoties in zijn installaties, foto’s en video’s. De oorsprong van deze ervaring? Song Dong had net zijn rijbewijs gehaald en was nog zeer onzeker over zijn rijkunsten. Hij waagde een poging in de straten van Beijing toen hij een politieman ontwaarde. Hij schrok zich rot en reed nog onzekerder door. In het voorbijgaan van de agent, zag de kunstenaar dat het een pop was. Deze emotie deelt de kunstenaar met zijn publiek. In verschillende zalen kom je de diender weer tegen.

Song brak zijn opleiding schilderkunst af na de gebeurtenissen op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989. Hij ging experimenteren met performance en video en ontwikkelde een zeer persoonlijk idioom. Omdat persoonlijke verhalen uit het leven van de kunstenaar centraal staan kom je al snel uit op familie. Dong betrok zijn moeder bij de inrichting van zijn serie Waste Not. Maar ook zijn vrouw (beeldend kunstenaar Yin Xiuzhen ) en dochter spelen een rol bij de totstandkoming en inrichting van de installaties. Een sleutelfiguur is zijn vader. 

De vrouwen en vogels van Joan Miró

De derde beeldententoonstelling in de groene buitenzaal van het Rijksmuseum in Amsterdam combineert drie primeurs. Het is de eerste beeldententoonstelling van Joan Miró in Nederland, het ruim vier meter hoge Oiseau lunaire wordt voor het eerst getoond aan het publiek, en met de voltooiing van de renovatie van de tuin rond de Anton Philipszaal is de groene buitenzaal deze zomer voor het eerst in z’n geheel open.

Op 19 juli ging ik naar de perspreview. Curator Alfred Pacquement, de voormalige directeur van het Centre Pompidou in Parijs, leidde ons rond. Miró’s kleinzoon Joan Punyet Miró hield ‘s middags een bevlogen – ‘gelikt’ klinkt zo onaardig – presentatie. Joan Miró is vooral bekend om zijn surrealistische ‘droomschilderijen’. Daartoe behoort ook de serie Intérieurs hollandais. De drie schilderijen zijn gebaseerd op De dansles en Het toilet van Jan Steen en De luitspeler Hendrick Sorgh. Miró had ze in 1928 gezien tijdens bezoeken aan het Mauritshuis en het Rijksmuseum. Hij had er zelfs ansichtkaarten van meegenomen. In De dansles leren kinderen een kat dansen. Niet zozeer de kat is de hoofdpersoon, maar de hilariteit die de les veroorzaakt. Die heeft Miró willen vangen in zijn wervelende interpretatie. Lees meer...

Derde Natuur

Dit najaar strijkt de Nederlandse Kring van Beeldhouwers voor de derde keer neer in het Amsterdamse Bos om beelden te maken in de natuur. Het bos is een maand lang het atelier van de zeven deelnemende beeldhouwers. Als enig materiaal hebben ze de beschikking gekregen over boomstammen. Welke gevolgen heeft deze beperking voor het resultaat?

Omdat ik niet bij de opening kan zijn neemt Mai Movrin mij op de laatste dag van augustus mee op een wandeling langs de beelden. Zes van de zeven werken zijn al (bijna) klaar, alleen de locaties moeten nog een beetje worden opgeruimd. Henk van Bennekum moet nog beginnen.

Het bos lijkt een aangewezen plek voor kleinschalige Land art en natuurkunst. Maar de boomstammen hebben de beeldhouwers geïnspireerd tot het maken van echte beelden. Wat zijn zoal de mogelijkheden? De stammen in de lengte tot planken zagen, ronde schijven van de stammen zagen, het boombast eraf halen, de stammen in een bepaalde vorm hakken, de stammen verven, de stammen met de vlam zwart blakeren, dunnere stammetjes bundelen. De beeldhouwers hebben al deze mogelijkheden afzonderlijk of in combinatie gebruikt. De stammen als enige materiaal staan echter garant voor een samenhangend geheel.

Heemtuin Verbeeld 2015: Overbruggen

De Heemtuin te Leiderdorp is onderdeel van het 17 ha grootte park De Houtkamp met speelweiden, groen- en waterpartijen. Wilde planten gedijen waarop het beheer wordt aangepast. Stichting Kunst in de Heemtuin organiseert voor de 8ste keer de tentoonstelling Verbeeld. Jaarlijks wordt een hedendaags maatschappelijk thema als uitgangspunt gekozen waarop de kunstenaars worden geselecteerd. Deze kunstenaars krijgen opdracht een kunstwerk te maken of te plaatsen waarin het aspect natuur en milieu aan de orde komt en dit seizoen is het thema Overbruggen.

In het staartje van de hittegolf van juli 2015 geeft de Heemtuin heerlijke koelte door de bomen, de struiken en de waterpartijen. Groen en water zijn aantrekkelijke onderwerpen voor kunstenaars maar hebben zij zich echt hierdoor laten inspireren? Door het thema "overbruggen" wordt aandacht gevraagd voor alle vormen van (maatschappelijk) ‘overbruggen’ maar ook hoe natuur, kunst en cultuur met elkaar verbonden kunnen worden.

Het Atelier: Herbert Nouwens

De kunstenaar in het atelier vormt van oudsher een tot de verbeelding sprekend thema. Het ligt in de aard van het kunstwerk besloten de nieuwsgierigheid van de kijker te prikkelen. Eenmaal geprikkeld laat de drang om begrip te verwerven zich echter nauwelijks begrenzen. Zo verplaatst het focuspunt van de aandacht zich van het kunstwerk naar de maker ervan. En daar het tamelijk moeilijk is de ander rechtstreeks in het hoofd te kijken, richt de aandacht zich vervolgens op het atelier. Via deze omtrekkende beweging, die een kijkje in de keuken van de kunst heet te geven,  proberen we dieper door te dringen in de betekenissen van het kunstwerk. Maar hoe verhoudt de kunstenaar zichzelf tot zijn werkomgeving? Dit keer ontmoeten we Herbert Nouwens in zijn Groningse atelier.

Slochteren is ver weg. Die verzuchting van de reiziger komt heus niet enkel voort uit een obsessieve gerichtheid op de Randstad. Slochteren ligt voor het gevoel ver verwijderd van al het andere. Het Groningse land wordt in de lengte en de breedte uit elkaar gerekt, zodat de boerderijen er verder uit elkaar staan en het wegennet grofmaziger wordt. Het land is er vlakker en de lucht lijkt ijler. Daarbij lijkt het echte Slochteren in niets op het Slochteren van mijn verbeelding.

Kunst in de Openbare ruimte

Nick Ervinck

Ver verwijderd van de randstad ligt aan de oostgrens van de provincie Drenthe een stadje dat vooral enige bekendheid geniet door de aanwezigheid van het Noorder Dierenpark. In eerste instantie lijkt dit niet de ideale locatie voor het vernieuwende werk van de succesvolle Belgische beeldhouwer Nick Ervinck, maar gelukkig bestaan vooroordelen (soms) bij de gratie van het feit dat ze weerlegd kunnen worden. Emmen bouwt inmiddels aan een stadscentrum dat er zijn mag. Er verrijst een gloednieuwe schouwburg en de stadsdierentuin verhuist naar de gigantische locatie daar vlak achter. Het vernieuwde concept van wat in de toekomst Wildland Adventure Zoo gaat heten belooft daarmee groter en spectaculairder dan ooit te worden. De door het Centrum beeldende Kunst (CBK) begeleide keuze voor het dynamische beeld EGNOABER van Ervinck sluit naadloos aan bij de hier getoonde ambitie.

Observatorium

Boven op een met helmgras begroeide duin rijst De Zandwacht van Observatorium op. De realisatie van De Zandwacht markeert de afronding van de aanleg van Maasvlakte 2, een groot, westwaarts gelegen landaanwinningsproject voor de haven van Rotterdam in de Noordzee, waaraan sinds september 2008 gewerkt is. Het is een begin voor een groter project dat zich tot 2030 uitstrekt. Met de aanleg van Maasvlakte 2 is Nederland ca. 2.000 hectare groter geworden en is de kustlijn plaatselijk bijna 3,5 kilometer verder in zee komen te liggen, waarmee de aardrijkskundige kaart er anders is uit gaan zien.

Paul de Kort 

De bekende landschapskunstenaar Paul de Kort kreeg in 2012 een prikkelende opdracht van de gemeente Enschede. Bij de aanleg van de nieuwbouwwijk Cascade waren archeologen op sporen uit het mesolithicum gestuit. Niet zo verwonderlijk want de wijk ligt op de flanken van een stuwwal die zo’n 12.000 jaar geleden voedsel en bescherming bood aan groepen jagers en verzamelaars. De gemeente besloot deze vondst in de grond te behouden, waardoor een aantal kavels langs de restanten van die stuwwal niet bebouwd mocht worden. De opdracht aan de kunstenaar luidde dat hij op die plek de aanwezigheid van deze verre voorvaderen uit de middensteentijd ‘zichtbaar en beleefbaar’ moest maken. Bij voorkeur op zo’n manier dat de nieuwe bewoners van deze oude grond zich betrokken zouden gaan voelen bij hun eigen stukje voorgeschiedenis: de prehistorie van de wijk. 

Wilt u de artikelen helemaal lezen, neem dan een abonnement, of koop een los nummer via info@spabonneeservice.nl  

 

 

 

Comments