Biënnale Gelderland 2019

Biënnale Gelderland 2019  

Seelenwanderung

 

Biënnale Gelderland 2019, in samenwerking georganiseerd door Museum Het Valkhof te Nijmegen en Museum Arnhem, stelt de natuurbeleving van de moderne mens ter discussie. Met Seelenwanderung als werktitel en leidraad maakten een 16-tal kunstenaars werken op locatie in de Arnhemse binnenstad. In Het Valkhof kregen die werken een betekenisvolle context door ze te plaatsen in het bestaande oeuvre van de deelnemers. Een randprogramma  met flankerende presentaties, educatieve activiteiten en filmavonden zorgden voor verdieping van het thema.

 

Door Antonie den Ridder

 

Na Stormy Weather, een alarmerende tentoonstelling rond klimaatverandering en sociale rechtvaardigheid,onder auspiciën van Museum Arnhem, lijkt Seelenwanderung daarop een betekenisvol commentaar en welkome aanvulling te geven. Bespiegelingen over het veranderende klimaat en de gevolgen daarvan dreigen al snel zowel abstract als onheilspellend te worden. Terwijl wat we onder natuur verstaan ons dicht op de huid komt. Zo dicht, dat distantie nemen nauwelijks mogelijk is. We maken deel uit van de natuur, ondergaan de meedogenloze cyclus van geboorte, verval en sterven en we verzetten ons er uit alle macht tegen. Dat verzet zouden we cultuur kunnen noemen. We proberen de natuur van haar giftanden te ontdoen, verdelen al wat groeit in de categorieën kruid en onkruid en streven schijnbaar onvermijdelijk naar een persoonlijke onsterfelijkheid in eeuwige gezondheid. Eerder dan te spreken over een grens tussen mens en natuur, zouden we onze verhouding tot de natuur kunnen duiden als haat-liefde verhouding. Wat dan ook weer een beetje begrijpelijk maakt waarom onze handelingen ten aanzien van onze natuurlijke omgeving soms zo goed bedoeld zijn en toch zo destructief uitvallen.

 

Langs de Jansbeek


Het decor van Seelenwanderung wordt gevormd door een bescheiden watertje in de binnenstad van Arnhem. De Jansbeek, van oorsprong een sprengenbeek, later verlegd en deels aan het zicht onttrokken, werd twee jaar geleden in een eigentijdse vorm gegoten. Op het eerste gezicht vormt de huidige Jansbeek op zichzelf al een verhelderende bijdrage aan het gekozen thema van de biënnale. Natuur wordt in een stedelijke omgeving op een rationele en esthetische manier ingekaderd. Hier en daar weet een heroïsch plantje zich te handhaven in de steenjungle. Rob Sweere plaatste in de serie fotowerken Streetlife dergelijke veronachtzaamde plantjes in een vlekkeloos wit kader en geeft ze met de juiste belichting de allure van een catwalkmodel. Frank Bruggeman benadrukt tamelijk vilein het artificiële karakter van de Jansbeek door een roeitrainer boven het wateroppervlak te plaatsen. Wuivend bamboe en de zachte klanken van een Engels volksliedje moeten de illusie compleet maken. Andere deelnemende kunstenaars kiezen voor het gloeiende hangijzer van de klimaatverandering. Rob Voerman plaatste een ijsbergpaviljoen als uitnodiging aan de toeschouwer om zich in de noodzakelijk te voeren discussie te mengen. Seet van Hout plaatste op haar beurt een dam van zandzakken in de beek maar door het kunstmatig karakter van de waterloop lijkt het gebaar een beetje misplaatst. Ook Karlijn Janssen legt de vinger op de wond met haar foto- en videowerk, maar de smeltende  ijsmassa’s in Noorwegen blijven een abstract gegeven in het kader van de natuurbeleving te midden van de Arnhemse binnenstad.


Eindeloze zonsondergang                                                                                                                                

Wat Seelenwanderung tot een gedenkwaardige biënnale maakt is de verscheidenheid van verbeelde visies op het thema, maar de meest aansprekelijke werken komen toch voort uit de hoek van de romantische natuurbeschouwing. Erik Odijk met zijn schuilhuisje met daarin de fabelachtig mooi getekende nachtvlinder, de duistere nachtlandschappen van Aldwin Lehr, de combinatie van verval en schoonheid in de bijdragen van Gijs Verhoofstad. Maar op de terugweg na een bezoek aan Nijmegen en Arnhem blijft één werk in het bijzonder mijn gedachten in zijn ban houden. Eternal Sunset, een animatie in real time van Thijs Linssen, getoond op groot scherm in de repetitiezaal van Toneelgroep Oostpool. Het beeld van een bevroren zonsondergang, de dynamiek van wolken en water afgezet tegen het statische van een gefixeerde zon, wekte bij mij eerder onbehagen op dan de liefdevolle herinnering aan familie-uitjes, die Linssen op het oog had. Het werk illustreerde via een omweg de gespletenheid, die ontstaat wanneer we de mens onttrekken aan de natuurlijke orde. Dan neemt de mens de plaats in van de onbeweeglijke zon, een dood punt in een stromend universum. Seelenwanderung maakt vooral duidelijk, dat de Gelderse kunstenaars in de natuur een waardige sparringpartner hebben gevonden die verval met schoonheid beantwoordt, angst aanjaagt en bescherming behoeft, maar die ons bovenal met onszelf als individu en als soort confronteert. 

Biënnale Gelderland 2019, Arnhem Sint Jansbeek, 10 oktober t/m 24 november 2019, Museum Het Valkhof, 10 oktober t/m 4 januari 2020, www.biennalegelderland.nl

 

 

 

 

Comments