Erwin Wurm

Kunst met een knipoog; daar moet je niet teveel van hebben

De betekenis van een beeldend oeuvre komt voort uit het geheel daarvan naar voren. Een enkel werk daaruit kan de waarde niet overbrengen. Het kan aangenaam zijn, obscuur, misschien walgelijk. Het kan als intens opwindend of als mooi worden ervaren, maar desondanks nog heel weinig zeggen als het gaat om wat de kunstenaar de wereld te vertellen heeft. Wat betreft Erwin Wurm is het handig dat we nu heel veel van zijn werk tegelijk kunnen zien in Den Haag en in Antwerpen, in twee grote overzichtsexposities.  We zien veel foto’s, een muur en een plafond, bespannen met gebreide truien. Truien aan haken. Truien in stapels. Truien in polyester. Platgeslagen blikken, verbouwde meubelstukken. Auto’s als ufo’s, modellen van huizen, veranderend in koeienpoep of witte wolken. Zo krijgen we voeling met het totaal en kunnen we ons een beeld vormen van de betekenis van dit alom bejubelde kunstenaarschap. Wat komt daar uit?

Door Ans van Berkum

Druppel

Rondgaand door de exposities, die inhoudelijk veel op elkaar lijken, verbind je elementen en volg je Wurms filosofie in de diepte. Dan ontdek je in de eerste plaats dat zijn kunst alles in zijn werk stelt om kunst met humor te zijn. “Iedereen neemt zichzelf zo serieus,” zegt hij in een filmpje op Youtube. “Kan er niet wat meer humor in?” Humor, goed, maar hoe meer je ziet, hoe meer je ook voelt dat het een kale, strenge humor is. Hoe meer je ook gaat beseffen dat kunst met humor zich qua hoeveelheid gedeisd moet houden. Anders wordt het een druppel die steeds op dezelfde plek valt. Je wordt murw. Het zegt niets meer. Je wordt boos en blind. Maar misschien wil hij dat gewoon. Wil hij dat je, aan het eind gekomen van een lange reeks nonsens, precies daar bij die Pumpkin Head de aanvechting krijgt het beeld verrot te schoppen. Hij is regisseur in het theater dat kunstwereld heet. Hij draagt galeriehouders letterlijk op handen en stopt ze vol met voedsel. Wat een symboliek! Hij stelt zich op als regisseur van menselijke gedrag met zijn recept voor twaalf vormen van niets doen. Regisseur van belachelijk menselijk gedrag. De grap wordt beschamend.

Gewicht

Wurm is de slanke man die beweert dat gewicht verwerven en verliezen gelijk staat aan ruimtelijk werk maken, ook al realiseert hij zijn eigen gewichtstoename alleen met behulp van wat kleren en niet echt in het vlees. We nemen zijn gedoe met filosofen waarvan hij vindt dat aan hen gedacht moet worden, tot ons. Zijn man die de wereld inslikte toen die nog plat was. Zijn stoelen die op sinaasappels of broodjes worst staan. De auto die schuin overeind gehouden wordt met behulp van een viltstift. Alles lijkt even hol en leeg als de lege sokkels waarop het publiek op voorgeschreven wijzen voor beeld mag spelen met behulp van grote truien. En dan de mensen die hij overhaalt asperges en champignons in hun neus te stoppen, muren te neuken of in een prullenbak te gaan staan. Ach ach.

Vragen rijzen: Laten wij ons zo gemakkelijk bespelen? Wat ontgaat mij hier in mijn bloedserieuze zoektocht naar de betekenis van dit kunstenaarschap, dat alles op de korrel neemt? Wurm zal toch niet voor niets te boek staan als een van de groten van dit moment? Je voelt dat hij vraag op vraag stelt. Is het misschien zo dat hij de eigen visie en de eigen gedachten van zijn publiek tart? Hij doet dat dwingend en strak, terwijl dat zelfde publiek zich als mak schaap leent voor zijn absurdistisch theater. Is hij de man die de vinger legt op die pijnlijke leegte; dat gebrek aan eigenheid en autonomie waarmee de hedendaagse mens behept is? De man die loepzuiver alle valsheden van de kunstwereld aan de kaak stelt? En bewijst hij daarbij en passent maar weer eens dat de kunstwereld zich gewoonweg niet ontmaskeren laat?

Wilt u het hele artikel lezen, neem dan een abonnement, of vraag een proefnummer aan. 

Erwin Wurm, Wear me Out, Middelheim, Antwerpen, 29 mei t/m 25 september 2011, www.middelheimmuseum.be                                                                             Erwin Wurm, GEM, museum voor actuele kunst, Den Haag, 25 mei t/m 18 september 2011, www.gem-online.nl

Comments