Facade 2017

Façade 2017. De moeite van een bezoek waard

Het CBK Zeeland organiseert in opdracht van de gemeente Middelburg deze zomer de kunstmanifestatie Façade 2017. Vijftien (inter-)nationaal werkende kunstenaars afkomstig uit Nederland, België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk ontwierpen installaties voor deze manifestatie staat er op de flyer te lezen. Dat ‘speciaal ontworpen’ kan je doorgaans met een korrel zout nemen. We zien dat bevestigd als we nog geen maand later op een tentoonstelling in de Anningahof in Zwolle een bijna identiek beeld zien staan als op Façade 2017 in Middelburg van Henk Visch. Soms zijn kunstenaars integer genoeg om inderdaad speciaal voor een tentoonstellingsthema een ontwerp te maken, soms zoeken ze iets uit hun oeuvre dat nog een beetje bij het thema past. Maar in veel gevallen zetten ze gewoon iets neer wat ze op dat moment van belang is voor hun artistieke carrière zonder ook maar enige aansluiting bij het wensplaatje van de tentoonstellingsmakers. Overigens kan je dat vanuit een heel ander perspectief zien dan integriteit. Toen ik nog op de academie zat stond integriteit van de vrije kunstenaar voor ‘trouw blijven aan zichzelf’. Soms vraag ik mij af, waarom dan nog het keurslijf van thema’s te hanteren als ze toch zelden werken.  De gemiddelde tentoonstellingsmaker wil zich ook profileren en dat doet hij of zij misschien wel als beste met een aansprekend thema maar ondanks dat blijft het wringen op de een of andere manier. 

Door Astrid Tanis 

We verlaten Rotterdam in een enorme plensbui die ons het zicht op de snelweg bijna helemaal ontneemt, dat belooft niet veel goeds op deze dag van de opening. Bij het CBK Zeeland zien we dat de regendreiging nauwelijks invloed heeft op de grote groep geïnteresseerden die onder een afdak schuilen. Regenjassen en paraplu’s gaan mee als de mensen in groepen verdeeld met gidsen vertrekken. Maar een echte bui wil gelukkig niet meer vallen en langzaam klaart het weer op. Zo verloopt de tentoonstelling ook, bij de eerste beelden denk ik dit wordt niets, maar naarmate ik meer werken zie, groeit mijn enthousiasme en uiteindelijk slaat de schaal door naar een positief oordeel over Façade 2017. Ze weten hier toch iedere keer opnieuw voldoende interessante kunstenaars te strikken zodat het uiteindelijk de reis meer dan waard blijkt te zijn.

Vrije kunst

Zoals ik al opmerkte heeft het beeld van Henk Visch weinig met facades van doen en de vraag reist al snel “waarom zou je deze kunstenaar uitnodigen voor een thematentoonstelling als deze”. Visch ervaar ik als een sterk autonoom werkende kunstenaar met een zeer congruent oeuvre. Middelburg bezit veel mooie plekken en het beeld van Visch lijkt voor deze plek gemaakt, of kan je beter zeggen dat de plek voor dit beeld lijkt gemaakt. Vanaf straatniveau kijk je naar beneden op een imposant zittende vrouw. Ik bekijk het beeld vanaf diverse niveaus en zoals het een goed beeld betaamt blijft het van alle kanten en iedere hoogte prachtig. Visch blijft een van onze beste Nederlandse kunstenaars. Dat geldt ook voor het werk van kunstenaar Joep van Lieshout. In de elektrische bus waarin we van locatie naar locatie trekken, zit ik met een oud docent van zowel Van Lieshout als van mijzelf. Hij haalt herinneringen op aan de tijd dat Van Lieshout als student gelijk opviel. Het was duidelijk dat Van Lieshout ‘one of a kind’ was die vanuit een heel eigen wereld objecten maakte die op geen enkele manier aansloten bij wat gangbaar was. Eigenzinnig en origineel vanuit een gedrevenheid die niets te maken had met ‘er bij willen horen’ maar eerder met ‘je onderscheiden’. Ondanks zijn eigenzinnigheid is het geen Einzelgänger. Hij runt een atelier waar hij twintig mensen aan het werk houdt. Zijn beeld Huis staat aan het Koorkerkplein naast de Abdijtoren waar grote groepen mensen langskomen. Het is een soort karkas van een woning dat ooit zeer rechthoekig was, maar nu met hydraulische kracht kunstmatig ‘beschadigd’ is. Het heeft tot dusverre iets met facades te maken dat de facade van het huis ontbreekt. “Kunst is geen dictaat maar een katalysator, iedereen kan er iets anders in zien”, zegt de kunstenaar. Van Lieshout is aanwezig op de opening en op de vraag van zijn oud docent wil hij best iets over het beeld zeggen. Een groep luisteraars hoort toe en stelt vragen. Voor wat jonge voorbij komende kinderen is dit kunstwerk echter meer een klimrek en zij doen hun ding zonder zich iets van de kunstenaar en het kunstminnende publiek aan te trekken. Een mooi beeld en ik voel dat de kinderen voor mij meerwaarde aan het kunstwerk geven. Vrije kunst is vrij voor eigen interpretatie.

Christelijke dogma

Er zijn meer kunstenaars aanwezig op deze opening en de bereidheid hun werk toe te lichten schept een intieme sfeer. Folkert de Jong zette bustes van drie Middelburgse predikanten neer naast de Oostkerk. Ze staan een beetje beklemd en verloren tussen de kerk en de huizen, ze missen bewegingsruimte en vertegenwoordigen zo een benauwdheid die ongemakkelijk overkomt. Ik kijk naar de beelden en hoor dat de kunstenaar welbespraakt is en geduldig iedere vraag beantwoord. Ik verzink in mijn eigen interpretatie. Zeeland staat bekend als een plek waar het christelijke dogma lang invloed had en voor sommigen zelfs nog heeft. Voor mij is dat de onaantrekkelijke kant van deze in landschapsecologisch opzicht aantrekkelijke provincie. Folkert maakt zijn beelden meestal in goedkope kunstmatige materialen met een laag verf erover. Een mooi simulacrum voor wat dogmatische religie voor mij is, opgeklopte overtuigingen over een vederlicht fundament.

Kunsthistorische traditie

Er zijn kunstenaars die je een beetje vergeet omdat je toevallig geen werk van hen ziet; je moet ze herontdekken. Op deze tentoonstelling is dat voor mij Guillaume Bijl. Toen ik zijn werk voor het eerst zag, lag het voor mij in het verlengde van grootmeesters als Marcel Duchamp en Marcel Broodthears die een poëtisch spel speelden waarin banaliteit als eruditie de kunstwereld werd binnengesmokkeld. Bijl gaf dit spel een extra twist door het begrip readymade niet meer op objecten toe te passen maar hele interieurs de museumwereld binnen te loodsen, zoals een haarsalon, gymzaal of matrassenwinkel. In het stadsparkje tussen het Damplein en het Prins Hendrikdok heeft hij nu een Walk of Fame gemaakt. Zes tegels in het gras met de handafdruk van een beroemdheid en natuurlijk met de naam erbij. Het wekt de illusie dat deze mensen ooit Middelburg bezochten, maar ze waren daar nooit. Ik voel een link met het hedendaagse begrip ‘fakenews’ en kan me voorstellen dat dit op den duur een eigen leven gaat leiden en mensen gaan geloven dat deze beroemdheden hier echt waren. Het werk draagt uiterlijke kenmerken van een werk van Marinus Boezem die voor de editie van 2012 gegraveerde stenen in het plaveisel voor de Koepoort plaatste. Ook hier lees je namen van beroemdheden. Echter hier betreft het denkers en wetenschappers die werkelijk door de eeuwen heen Middelburg bezochten. Geen fakenews maar historische feiten. Dit werk heeft meer de intentie van een monument dan van een ludieke variatie op de werkelijkheid waar de twee Marcels en Bijl grootmeesters in zijn. Om de verschillen in kunstwerken te doorgronden speelt de kunsthistorische traditie waarin een conceptueel kunstenaars zich bevindt weldegelijk een rol.

De hierboven genoemde kunstwerken zijn niet de enige hoogtepunten op deze route. De auto van de Duitse kunstenares Birgit Brenner roept vragen op. De auto staat op een grasveld en schijnt haar licht tegen een facade van onbestendige rommelige materialen. Het glas is mat gemaakt en binnen zie je wat kranten en andere vage dingen die een verhaal over de bezitter van de auto lijken te vertellen. De binnenruimte blijft vaag en privé maar de buitenruimte eromheen intrigeert. Ik hoor iemand zeggen dat er in de avond al meldingen zijn gemaakt over een vermeend ongeval, ik kan me dat voorstellen. Ook het werk van Anouk Kruithof spreekt me aan. Op het grasveld tussen het Molenwater en de Mattheus Smallegangehof plaatste deze kunstenaar de installatie Ahead. Het is een lange wand met 1080 foto’s van individuen die uitsluitend met hun achterhoofd in beeld komen. De werken zijn gegroepeerd op kleur en zo ontstaat een geheel waarin aanwezigheid en anonimiteit een rol spelen. Vooral het formaat en de lokatie vallen mooi samen. Hoeveel achterhoofden heb je wel niet en allemaal anders.

Op de weg terug in de auto schijnt de zon en we bespreken na wat we van de tentoonstelling vonden. Wonderlijk toch altijd hoe mijn partner en ik toch vaak op dezelfde lijn zitten. Smaak is een persoonlijk ding maar wellicht is zoiets toch overdraagbaar. Er springt maar een werk uit dat mij echt niets zegt en dat is weinig voor een buitententoonstelling. Het werk van Michael Sailstorfer is veel te minimalistisch voor de plek waar het hangt, namelijk hoog op een facade. Het valt weg tegen de omgeving. Veel later in de zomer nadat we diverse nationale en internationale buitententoonstellingen hebben bekeken, staat mijn oordeel nog steeds overeind, Middelburg is wat kunst betreft zeker een bezoek waard.

Façade 2017, Middelburg, 14 juli t/m 5 november 2017, www.cbkzeeland.nl

Comments