Folkestone Triënnale 2014

Folkestone, een beetje hemel aan de goudkust

We hebben nog wat dagen vrij in de herfstvakantie en zin in een klein reisje. Onze weer app vertelt ons dat het mooi weer gaat worden langs de kust in Engeland, een gemiste kans om de Folkestone Triënnale niet even te bezoeken. De Duitse kunstenaar Michael Sailstorfer maakte de fantastische installatie Folkestone Digs door dertig goudstaafjes te begraven op een klein stukje strand. De kranten stonden er bol van, maar dat maakt dit werk niet minder aantrekkelijk. Ik hou van manipulatieve kunstwerken die het publiek onderdeel maakt van het werk. De hebberige ‘golddiggers’ waren meer zichtbaar in de media dan de goudstaafjes.

Door Astrid Tanis

We komen in de nadagen van de Triënnale en vanaf onze aankomst is er geen ontkomen meer aan dat dit een kunstreis is. Ons hotel kijkt uit op de inmiddels verlaten goudkust en ook op een installatie van de Amsterdammer Gabriel Lester. Lester maakte een houten constructie die over de Harbour Railway Viaduct loopt. Het viaduct leidt naar een in onbruik geraakt station waar vroeger de trein reed die reizigers naar de boot bracht. Een boot die aan de andere kant van het Kanaal verbinding maakte met de legendarische Oriënt Express. Lester’s werk heeft treden en een platform dat zowel uitkijkt over zee als over de historische treinbaan. De houten constructie met bamboe doet oriëntaals aan.
Aan de gevel van ons hotel bivakkeert de kunstenaar Alex Hartley in de installatie Vigel die er gevaarlijk instabiel uitziet. Gekleed als een Himalaya bergbeklimmer kijkt hij uit over de zee als een wachter die het land beschermt tegen indringers. Er gaat iets romantisch uit van dit werk, ik denk aan de vijanden die Engeland heeft gehad in diverse oorlogen. De waterlinie moest beveiligd blijven.

Bevlogen

De volgende dag trekken we er echt op uit om de diverse kunstwerken te bekijken. De steile straten eisen hun tol. Hijgend en puffend kom ik boven. De kunstwerken staan duidelijk aangegeven en de suppoosten die bij elk kunstwerk staan, lijken aan het eind van de tentoonstellingsperiode nog net zo bevlogen als in het begin. Iedereen is even hulpvaardig en aardig. Ze lopen soms een stukje mee om het volgende kunstwerk aan te wijzen, om er zeker van te zijn dat we niets missen. Natuurlijk spreekt niet ieder werk aan, maar er zijn vele werken die mij zeker raken. Yoko Ono predikt nog steeds ‘peace’ op grote witte reclameborden, een vlag en een steen. Earth Peace vraagt vrede voor de bewoners van Folkestone. Niet haar beste werk maar het is haar vergeven, er zijn momenteel te weinig mensen die nog peace proclameren. Diana Dever en Jonathan Wright plaatsten door de stad de zogenaamde Pent Houses. Ronde tankvormen die aangeven waar de Pent river vroeger stroomde door Folkestone. De rivier bestaat niet meer, maar het water stroomt ondergronds nog door onder de Pent Houses die op vijf plaatsen in de stad staan.

Kunstklimaat

Het valt op hoeveel kleine galeries er zijn in Folkestone, hier heerst duidelijk een kunstklimaat. De groep Strange Cargo komt uit Folkestone. Het is een initiatief van Brigitte Orasinski die vanaf 1995 samenwerkt met een harde kern van wisselende kunstenaars. Ook het publiek krijgt een rol. Onder een spoortunnel hangen vier sculpturen, het zijn afbeeldingen van Folkestoners die werden geïnterviewd door de groep over wat hun gelukskleuren en geluksattributen zijn. Een 3D printer maakte hier de sculpturen van. Er hangt ook een geluksamulet waar je muntjes in kan doen en uit kan halen. Het idee is mooi en zelfs de sculpturen, maar de maatvoering klopt niet helemaal. Alles had iets groter gekund op deze plek.
Folkestone is een vallei die lijkt te zijn opgedeeld door een imposante spoorbrug. De brug ziet er indrukwekkend uit zeker als de trein van Londen naar Dover er overheen raast. Naast de brug staat het kunstwerk van het kunstenaarsduo met de onuitspreekbare naam, Marjetica Potrč and Ooze. Het is een interactief kunstwerk bestaande uit een lift van waaruit je over de vallei kunt kijken. Een suppoost gaat met ons mee naar boven en vertelt dat de lift werkt op windenergie die een accu vult. Als er geen wind staat raakt de accu leeg en kun je niet meer naar boven. Bovenin wijst de jongen ons plekken aan in het stadje, de oude begraafplaats die langzaam verzakt op de berghelling, diverse kunstwerken in de naaste omgeving en waar de rivier heeft gelopen. Hij vertelt ook dat meestal na de tentoonstelling ongeveer zes werken permanent blijven staan. En zo verwordt het stadje langzaam maar zeker tot een open tentoonstellingsruimte. 
We zijn al wat werken tegengekomen van de twee eerdere edities, zoals het bronzen beeld The Folkestone Mermaid van Cornelia Parker dat op het strand uitkijkt over de zee. Het is geïnspireerd op het beeld De kleine Zeemeermin uit Kopenhagen. Alhoewel het van een eerdere editie is, kun je er niet omheen, het is inmiddels onderdeel van de geschiedenis van deze drie Triënnales. 

Toplijstje

De derde dag lopen we de strandroute en komen weer een aantal onderdelen van Earth Piece tegen van Yoko Ono. Het is een flink eind lopen om hier alles te zien. We komen een kunstwerk tegen van Krijn de Koning. Deze Nederlander met zijn kleurrijke doolhof beelden heb ik al vaak gezien en ze vormen geen verrassing meer. Voor mij is het meer de vraag, hoe doet het werk het op deze plek? Goed, concludeer ik, de strakke vormen tegen de grillige rotswand vormen een mooi contrast. Ik probeer het op de foto te krijgen, dat lukt niet. Later als we verder wandelen filosofeer ik met mijn partner over dit werk. Wat als ik nog nooit iets van hem gezien zou hebben, wat zou het dan met me doen. Ik bedenk dat ik het in dat geval zeker als een van de beste werken van de tentoonstelling zou ervaren, naast de windlift van Marjetica Potrč and Ooze, de goudstaafjes van Michael Sailstorfer, de gevelinstallatie van Alex Hartley en natuurlijk de bamboe constructie van Gabriel Lester. Het valt me op dat er twee Nederlanders in mijn toplijstje staan. Is dat toeval of is ons kikkerlandje zo slecht nog niet als het om kunst gaat.

Mijn benen zijn moe als ik de hele tentoonstelling heb gezien en ik blijf op de hotelkamer als mijn partner nog aan de wandel gaat. Na een uur ga ik toch maar op zoek naar hem. Hij beantwoordt mijn telefoontje niet. Ik wandel nog een keer over de goudkust die nu uitkijkt op de drooggevallen boten in de haven. Ik beklim het werk van Lester nog eens als de telefoon gaat. “Ik zit in dat café waar die herrie uitkomt” roept zijn stem luid door de telefoon. Vijf uur in de middag en in een havencafé speelt een coverband muziek van de Beatles. De toegift duurt nog ruim een uur en bevat muziek van Cream, Queen en andere bekendheden. Bier vloeit uit de tap en vrolijke Folkestone dames swingen tussen de tafels en stoelen. Engelser kan het haast niet. Iedereen zingt uit volle borst mee. Ik word er vrolijk van.

Terug van vier dagen Folkestone en onze koffers nog onuitgepakt ontvangen we van collega Anne Berk een mail, dat er in Folkestone een interessant symposium is met de centrale vraag: ‘Wat is sculptuur’  in het kader van de Folkestone Triënniale. Ook toevallig zegt mijn partner. Ik denk nog aan het café en voel geen gemis aan zo’n serieus symposium. Ik kijk graag onvoorbereid naar kunstwerken. De vraag ‘Wat is…..’ vind ik al jaren oninteressant. Theoretici die proberen de kunst klem te zetten in een perspectief van consensus, mislukt keer op keer. ‘Wat is kunst’ is net zo’n zinloze vraag als ‘Wat is God’ of ‘Wat is zijn’. Er zijn mensen die in de illusie leven dat zij het weten en dat hun woord het laatste woord is. Filosofen breken al jaren hun hoofd hierover en wereldleiders voeren domme oorlogen erom. Immanuel Kant was de eerste die besefte dat zowel ‘zijn’ als ‘het bestaan van een God’ niet te bewijzen is, maar ook niet te weerleggen is. Ook schreef Kant interessante essays over de esthetische ervaring. Hij vond die in de natuur, maar je kan zijn esthetiek rustig naar de kunst trekken, of wat mij betreft naar Engelse cafeetjes. Een ervaring van esthetiek is een sublieme ervaring waar geen woorden voor zijn. De woorden komen pas later in de reflectie. Het is de lege ruimte van ongrijpbare onbenoembare waarheid op een diep affectief niveau. Het Franse differentiedenken heeft Kantiaanse wortels. Waarheid zegt de Franse filosoof Michel Foucault, is een ervaring, en ervaring is persoonlijk. Bij kunst en beeldhouwkunst blijf ik het liefst dicht bij mezelf. Wat beeldhouwkunst voor mij is, is mijn waarheid. Waarheid is niet statisch maar veranderlijk al naar gelang de manier waarop je naar iets kijkt, naar de ervaringen die je daarvoor had en misschien zelfs wel of je die dag de waarheid ervaart vanuit een wat gedeprimeerde of een blije staat. 

Midden in Folkestone staat nog een installatie van de editie van 2008. De tekst Heaven Is A Place Where Nothing Ever Happens van Nathan Coley staat er als een lichtreclame op het dak van een woning. Heel Kantiaans denk ik daarbij, “Hoe kan jij dat weten?” Wie weet lijkt de hemel wel een beetje op een zonnige dag in Folkestone vol met kunstwerken, aardige suppoosten, swingende pubs en een ruisende zee op de achtergrond, en natuurlijk een werkeloze Yoko Ono. Want om peace hoeft ze daar vast niet te roepen.

Folkestone Triënnale 2014, 30 augustus t/m 2 november 2014, www.folkestonetriennial.org.uk

 

 

Comments