Fort Asperen

Bik van der Pol bezet Fort Asperen

Het kunstenaarsduo Liesbeth Bik en Jos van der Pol laat zich in hun werk inspireren door de omgeving. Fort Asperen kon niet anders dan tot een tentoonstelling leiden over grenzen, verdedigingslinies, oorlog, bezetting, verdedigingstactieken, samenzweringen en infiltranten. Too late, too little, (and how) to fail gracefully poogt territoria te doorbreken, rookgordijnen op te werpen en de bezoeker vooral op het verkeerde been te zetten.

Door Els Vegter

Op  mijn qui-vive loop ik voorzichtig de loopbrug naar het fort tegemoet. Ik ben vroeg, net na tienen. Alles is hier nog in diepe rust op deze Pinkstermaandag. Het eerste dat opvalt is de rood, wit, blauwe muur Equivalent van gemetselde en geglazuurde stenen. Een werk van Marc Bijl, dat de grote toegangsdeur pontificaal blokkeert, verwijst naar kunstenaar Carl Andre die niets anders doet dan stenen stapelen. Door toevoeging van de nationale vlag krijgt de entree een scherp randje. Ben ik wel welkom? Op hetzelfde moment zwiepen de luiken op de eerste verdieping open. Vreemd. Zou ik door het raam naar binnen moeten klimmen? Het lijkt wel een sprookje. Mijn oog valt op de donkere legertent links. Zou dat de entree zijn? Ik gluur door een spleet maar zie alleen lege schragen en een kale tafel. Het thema van de tentoonstelling maakt me achterdochtig en opmerkzaam. Toch struikel ik over een tentharing die tussen de keien zit vast gespietst. Ik hinkel naar de grote deur om Bijl’s muur heen en druk voorzichtig de klink naar beneden. Open! Twee bezwete gezichten van twee vrijwilligers op leeftijd kijken mij aan. “We zijn net klaar. Het kost een uur om alles aan te zetten.” Aha, ik ben dus gewoon te vroeg. De persmappen zijn op maar een kleine catalogus is er nog wel. Ook buiten is werk te zien zoals het Aardappelveld van Åsa Sonjasdotter. Hier speelt zich de strijd af tussen het kwetsbare Hollandse bintje en het superieure, resistente Russische ras Sarpo Mira. Er wordt geen bestrijdingsmiddel gebruikt. In het midden is een neutrale zone gemaakt waar vanzelf een besmettingsgebied ontstaat. Welk ras overleeft deze ‘battle’? De tentoonstelling wordt in september afgesloten met een voedzame aardappelhutspot.

Vreemdelingenpaleis

Achter het fort staan de vogelhuisjes van Otto Karvonen. Zijn Vreemdelingenpaleis Vogelhuisjes Collectie steekt schril af bij het doorleefde, oude fort en de grazige weiden. Kale, vierkante huisjes met gaas eromheen op roestvrij stalen palen torenen koud en hoog de lucht in. Hier wil je als vogel toch niet zitten? De parallel met hoe wij met asielzoekers omgaan is gauw gelegd. In de remise buitenom het fort staan negen televisies met banken eromheen. ik ben de enige bezoeker, kies een Nederlandstalige film en zet de koptelefoon op. De film De leugen (90 minuten) van Robert Oey boeit mateloos. Ook hier speelt het asielbeleid de hoofdrol. In beeld komt Ayaan Hirsi Ali die het land moet verlaten vanwege leugens. Geëmotioneerd neemt ze afscheid in het bijzijn van de pers en legt haar werk als Tweede Kamerlid neer. Mensen in het land laten hun standpunt horen via Standpunt.nl. De meesten zien haar graag vertrekken ‘vuile leugenaarster’. Interviews met Femke Halsema, Frans Weisglas, Hilbrand Nawijn, advocaten en politici wisselen elkaar af en belichten de zaak van alle kanten. Een verhaallijn die hier parallel aan loopt, is die van een asielzoekersgezin dat al tien jaar met negen mensen in een caravan woont ergens op een vakantiepark. Ze brengen de dag door met zitten, koken, eten en hangen. Vast werk is al tien jaar lang verboden. En maar wachten op een status. De vader besluit zijn relaas verbitterd met de woorden: “Had ik maar gelogen zoals al die anderen, dan zat ik hier niet. We worden gestraft voor onze eerlijkheid.” Na een uur trek ik me los van deze intrigerende film omdat mijn voeten en handen bijna bevroren zijn. De tocht langs de kunstwerken in het fort moet nog beginnen. Dwalend door gangen en nissen die beangstigend leeg zijn, weerkaatsen geluiden van tientallen lcd-schermen in holle ruimtes waar je een kanon kunt afschieten.

Menselijke kanonskogel

Centraal in het fort staat de herrie-makende installatie Air Time van Jasper Niens. Met een compressor wordt druk opgebouwd om iets in beweging te zetten, maar wat? Lange rode snoeren verdwijnen ergens bovenin de schacht. Ik kan het niet helemaal plaatsen. Elke minuut is er weer dat geluid van druk opbouwen en loslaten met een piepende sis. Bovengekomen bekijk ik de boekjes van Lara Almarcequi over ruïnes in het half donker. Op de muren heeft zij de bouwmaterialen van Fort Asperen in beeld gebracht. Een lijstje met gewichten van hoeveelheden steen, cement en zand staan in zwarte letters op de muren gekalkt. Het imposante fort is teruggebracht tot de som der delen. Opeens sta ik in een zee van licht en zwiepen de luiken open. Prachtig uitzicht op groen gebladerte en de rivier de Linge (de langste van Nederland). Het schouwspel duurt even en dan vallen de luiken weer dicht en is de nis weer in het duister gehuld. In de volgende nis gebeurt hetzelfde. Air Time speelt een spel met licht en donker (of gaat het gevecht aan met) en de compressor trekt elke minuut alle zeven luiken op de bovenste verdieping open. Wat een verrassing om dit al lopend te ontdekken. Een van de weinige ruimtelijke objecten zijn de prachtige glazen lampen gemaakt door Nomeda en Gediminas Urbonas in samenwerking met het Leerdams glasmuseum. Ze liggen geschakeld op tafels en verspreiden verschillende kleuren licht. De vorm is afgeleid van een zak met lucht. Dezelfde zak die gebruikt wordt om duiven te trainen. Het zijn de trofeeën voor de winnaars van de postduivenrace om de Fort Asperen Cup. Een happening tijdens de opening van de tentoonstelling. Een postduif was in vroeger tijden een boodschapper tussen militaire legioenen. Hoezo vredesduif?

Wilt u het hele artikel lezen, neem dan een abonnement, of vraag een proefnummer aan.

Too late, too little, (and how) to fail gracefully, Bik van der Pol en diverse kunstenaars, Fort Asperen, 12 juni t/m 25 september 2011, www.kunstfortasperen.nl



 

Comments