Beelden 1#2013

Beeldenmagazine 1#2013, jaargang 16, nr. 61


Redactioneel 

John Blaak

Het eufemistische woordgebruik ‘ombuiging’ die onze regering gebruikt voor ‘bezuiniging’ laat me verlangen dat ik naast kunstgeschiedenis ook economie had gestudeerd. De Brusselse 3% norm moet gehaald worden. Naar mijn mening remt bezuiniging de economische groei, daarom zie ik meer in stimulering. Nu gaan door de bezuinigingen veel instellingen dicht en groeit de werkeloosheid schrikbarend. In januari kwamen er 677 mensen per dag op straat te staan. Als dat zo doorzet kom je aan het eind van het jaar op bijna een kwart miljoen werkelozen uit. Dit komt bovenop het aantal van 571.000 dat in december 2012 geregistreerd stond. De voorgenomen versobering van de WW zorgt ervoor dat de nieuwe ‘ombuigingsslachtoffers’ straks al na een jaar in de bijstand komen. Een alleenstaande in de bijstand krijgt 660,98 euro per maand; ik vrees dat daarmee veel mensen in financiële problemen komen. Als mensen geen geld uitgeven, trekt de economie nooit aan. Mensen met een bijstandsuitkering zijn voor de staatskas verwaarloosbaar voor de inkomstenbelasting, omzetbelasting, wegenbelasting en meer. In de regeringsverklaring wordt de gedachte van werk en inkomen wel benoemd: “Een eerste, belangrijk thema is het brede veld van werk en inkomen, een onderwerp dat raakt aan de basis van ieders leven. Een baan en bestaanszekerheid zijn immers randvoorwaarden om jezelf te kunnen ontplooien en actief mee te kunnen doen in de samenleving.” Dit zijn mooie woorden; het bezuinigingsbeleid echter laat het tegendeel zien. 

In de culturele sector sloten de afgelopen maanden veel instellingen noodgedwongen hun deuren. Het Centrum Beeldende Kunst Utrecht (CBKU), De Krabbedans in Eindhoven, Centrum Beeldende Kunst Dordrecht, Stichting Kunstruimte 09 in Groningen, NIMK in Amsterdam en Stichting Kunst & Cultuur Overijssel (KCO) zijn begin dit jaar gestopt. De Paviljoens in Almere en Lokaal 01 in Breda zijn met hun laatste tentoonstellingen bezig en sluiten van de zomer hun deuren. Daarnaast zijn er veel culturele instellingen die dit jaar minder geld dan de jaren hiervoor kregen, zoals het Rijksmuseum Twenthe, het Tropenmuseum in Amsterdam, Noorderlicht in Groningen, Worm in Rotterdam en werden de vergevorderde plannen voor een Jan Cremermuseum in Enschede afgeblazen. Dit is slechts een selectie van de kunstinstellingen die in de problemen kwamen. Banen verdwijnen en het kunstaanbod verschraalt. Naast tentoonstellingspodia verdwijnen tevens documentatie- & informatiecentra en archieven. Verder komen er minder publicaties, lezingen, debatten en educatieve programma’s. Een jarenlang opgebouwd cultureel kapitaal aan ervaring, kennis en netwerken gaat verloren. Ik vraag me soms af of politiek economen niet lijden aan een vorm van tunnelvisie. Hadden zij maar kunst-, cultuurgeschiedenis of cultuurfilosofie gestudeerd. Het gevolg van hun berekeningen kan leiden tot een ernstige vorm van cultuurarmoede. 

Mijn geloof in economische analyses daalde recent tot onder een nulpunt. Ondanks de recordverkopen en de winst van 13,1 miljard dollar in één kwartaal bij Apple waren de economische analisten teleurgesteld, waardoor de koers van Apple-aandelen zakte met 10 procent. Dat is toch de wereld op zijn kop. Economische analisten zijn voor mij van de wereld vervreemde personen die naar cijfers en voorspellingen kijken en daarmee de economie manipuleren. Dat heeft niets met de realiteit te maken. Zij creëren economische ficties; zonder oog voor economie overstijgende waarden, zoals schoonheid, gezondheid, cultuur en medemenselijkheid. 

In Beeldenmagazine zullen wij de komende nummers aandacht blijven besteden aan interessante tentoonstellingen, manifestaties, lezingen, debatten en boeken over ruimtelijk werk, maar bedenk wel dat dit meer ondanks dan dankzij deze en de vorige regering tot 
stand komt.

Inhoud:

Kunst in Amsterdam

Sya van 't Vlie

Wat is er begin 2013 in de Amsterdamse galeries voor de sculptuurliefhebber te zien? Een tocht langs vijf galeries geeft het antwoord. Bij binnenkomst oogt W139 anders dan gewoonlijk als een echte ‘white cube’. Op de grond ligt als een tapijt een wit landschap met torens en boompjes, staan op sokkels langs de korte wanden sculptuurtjes van mannetjes bezig met een ‘balancing act’, en aan de lange wanden hangt een serie maskers. Zowel de mannetjes als de maskers zijn zelfportretten van hun maker, de uit Israel afkomstige Sagi Groner. De betekenis van de term ‘psychonaut’ maakt zijn idee achter deze expositie duidelijk. Psychonaut is een samenstelling van de Griekse woorden ‘psyche’ en ‘nautes’ en betekent ‘navigator van de ziel’. Een psychonaut onderzoekt de eigen psyche door weloverwogen zijn bewustzijn te verruimen en die verschillende staten van bewustzijn aan te wenden voor creatieve en spirituele doeleinden. Zo dienen de maskers niet zo zeer om zijn identiteit achter te verbergen, maar om zijn eigen innerlijke wereld te veruitwendigen, om die te tonen aan zichzelf en de kijker. Paradoxaal genoeg verbergt het meest op hem lijkende portret juist het meest. Het toont hem zoals hij gekend is, zijn dagelijkse masker.


Mike Kelley

Peke Hofman

Hoewel je het misschien niet direct verwacht van iemand die zichzelf van het leven heeft beroofd, kun je de overzichtstentoonstelling van Mike Kelley in het Stedelijk Museum Amsterdam met één zin typeren: één grote explosie van energie en vitaliteit. Niet noodzakelijkerwijs oogstrelend of om blij van te worden, eerder hard en ongepolijst. Deze Amerikaanse multimediakunstenaar had in ieder geval geen last van goede smaak. De toeschouwer krijgt een lawine van obsessieve beelden - bijna tweehonderd kunstwerken - over zich heen. Het werk van Kelley daagt uit, irriteert en confronteert. Het resultaat is in ieder geval dat het geheel een mengeling van gevoelens oproept. Met de nodige humor en zelfspot weet Kelley de kijker steeds op het verkeerde been te zetten en stelt hij ook de geaccepteerde museumkunst ter discussie, inclusief zijn eigen werk.

Mark Dion

Pascalle Mansvelders

De tentoonstelling The Macabre Treasury van Mark Dion in Museum Het Domein is een absolute ‘must see!’. Want zeker een schatkamer. “In toenemende mate is mijn werk macaber geworden, doorspekt met donker pessimisme”, stelt de kunstenaar in een tekst op de uitnodigingskaart. “Vroeger geloofde ik dat ecologische rampen afgewend konden worden door bewustzijn. Dat als mensen wisten van onderwerpen…ze stappen zouden ondernemen om de problemen een halt toe te roepen”. Die teleurstelling in de mensheid is akelig voelbaar in de tentoonstelling. Maar de liefde van Dion voor de wereld in zijn werk, én die van Het Domein voor de kunst in deze, is alles behalve macaber.

Roger Hiorns & Joseph Beuys

Ans van Berkum

Natuurlijk is wat we in een tentoonstelling zien vaak maar het topje van een ijsberg als het gaat om het ideeëngoed van een kunstenaar. Daar houd ik rekening mee als ik kijk naar de eerste solo van de Brit Roger Hiorns in Nederland in De Hallen in Haarlem, waar exposities van hedendaagse kunstenaars een historische context worden geboden. Dit om te laten zien hoe kunstwerken door de tijden heen thematisch verbonden blijven. Een waardevolle aanpak.

Female Power

Carina van der Walt

Female Power opende op zondag 3 maart in het MMKA met een toespraak van Maaike Meijer, hoogleraar voor genderstudies aan de Universiteit van Maastricht. Het is een groepstentoonstelling met eenentwintig internationale kunstenaressen. Gelijklopend aan deze tentoonstelling zijn er twee presentaties in Amsterdam: Divine Surprise. Het vrouwelijke in God (Bijbels Museum) en Women for all seasons, de vrouw in de oudheid (Allard Pierson). De volledige titel van de tentoonstelling Female Power: Matriarchaat, spiritualiteit en utopie schept een illusie van een wijde intellectuele invalshoek. Daaraan voldoen sommige werken van individuele kunstenaars wel degelijk, maar misschien wilde curator Mirjam Westen te veel laten zien? Ondanks werk van wisselende kwaliteit en een soms nogal eenzijdig perspectief, blijft de kracht van de vrouw centraal staan in deze tentoonstelling.

Sheela Gowda

Tine van de Weyer

Wie de solotentoonstelling Open Eye Policy van Sheela Gowda bezoekt laat zich in eerste instantie het beste verrassen en dwaalt om te beginnen door de oudbouw van het Van Abbemuseum van zaal naar zaal, met open ogen en tegelijkertijd tastenderwijs naar betekenis. In verwondering omdat niets grijpbaar lijkt en gelijktijdig meeslepend verleidelijk. Het meest complete overzicht tot nu toe van het werk van deze veelgeprezen Indiase kunstenaar bestaat uit sculpturen, tekeningen, installaties en fotografie. Een krachtige verzameling werk in de meest uiteenlopende vormen en in al haar facetten op een zeer nauwkeurige en overtuigende manier uitgevoerd.




Arte Povera

Antonie den Ridder

Arte Povera is in beginsel geen museumkunst. De voor de beweging kenmerkende acties zijn niet te verzamelen. Wat wel in het Kröller-Müller Museum te zien is, is het ‘restmateriaal’, dat in het museum terecht is gekomen, stelt de tentoonstellingsmaker. Met dat statement wordt de criticus bijna terloops het gras voor de voeten weggemaaid. Toch blijven er nog heel wat inhoudelijke vragen over. 
Giovanni Anselmo, Luciano Fabro, Jannis Kounellis, Mario Merz, Giulio Paolini, Giuseppe Penone, Michelangelo Pistoletto en Gilberto Zorio zijn de hoofdfiguren van deze tentoonstelling. Het museum verwijst naar de rijke en interessante geschiedenis van de getoonde werken.

Guido vande Werve

Eleonoor van Beusekom

Op de piano speelt hij het liefst Chopin en vanwege zijn fascinatie voor Alexander de Grote koos hij ooit voor een studie klassieke archeologie. Componist Frédéric Chopin en veldheer Alexander de Grote zijn jeugdhelden van beeldend kunstenaar Guido van der Werve. In een poëtisch en filmisch videoverslag van 54 minuten neemt de kunstenaar ons mee op een mythische reis. Daarin eert hij zijn helden door zijn bijna bovenmenselijke sportieve prestatie. Al zijn werken dragen een nummer als titel. Nummer 14 ‘Home’ werd genomineerd voor de Canon Tiger Award 2013. Van der Werve won meer prijzen, waaronder de Charlotte Köhler Award in 2012. Zijn werk bevindt zich in collecties als het Stedelijk Museum Amsterdam, De Hallen in Haarlem, de Goetz Sammlung in München, het MoMA in New York en het Hirshhorn Museum in Washington.

Bertozzi & Casoni

Piet Augustijn

Bertozzi & Casino combineren in hun spectaculaire beelden maatschappijkritische en filosofische thema's. Door kleur- en materiaalgebruik grenzen hun beelden aan geschiedenis. Met de techniek die ze eind jaren negentig ontwikkelden, maken ze keramisch werk van groot formaat. De kolossale beelden van het kunstenaarsduo zijn overweldigend en zetten aan tot nadenken over leven en dood, natuur en cultuur, kunst en ambacht. In Museum Beelden aan Zee is te zien wat ze met keramiek doen.

Antony Gormley

Riet van der Linden

Het Middelheimmuseum in Antwerpen, heeft een ingrijpende facelift ondergaan. Het grondgebied van het beeldenpark is uitgebreid en de collectie werd na een flinke onderhoudsbeurt, geactualiseerd met nieuwe aanwinsten. De meest recente aanwinst is Firmament III van de Brit Antony Gormley. Om dit heugelijke feit onder de aandacht te brengen, is in het nieuwe tentoonstellingspaviljoen Het Huis op de Hortiflora een tentoonstelling van een reeks veelvlakkig (polyhedra) beeldhouwwerken van Gormley ingericht.

Zwart & Wit

Beatrijs Schweitzer

Zwart & Wit / Black & White vormt de afscheidstentoonstelling van Piet Augustijn als conservator hedendaagse kunst van het Gorcums Museum. Hoewel gewijd aan hedendaagse kunstenaars bij wie de kleuren zwart en of wit een belangrijke rol spelen in hun werk, vertelt deze tentoonstelling natuurlijk ook iets over de samensteller zelf. Dat mag ook wel, na 18 jaar beeldbepalend te zijn geweest voor het culturele leven in het eens zo roemruchte Gorcum.

Sculptuur.nl

Jaap Roëll

Onder de weidse titel Sculptuur.nl was tot begin maart van dit jaar een expositie te zien in de Korenbeurs te Schiedam. Een goed en lovenswaardig initiatief waarbij op de uitvoering echter wel kritische kanttekeningen zijn te plaatsen. Het Rijksmonument De Korenbeurs aan de Lange Haven is vorig jaar zomer heropend als kunst- en cultuurcentrum voor stad en regio. Een prachtige locatie voor het tonen van kleine en grote beelden, objecten en installaties. Sculptuur.nl deed dat door drie ‘grand old men’ zoals op de uitnodigingskaart stond, te vragen elk twee minder bekende en zo mogelijk jonge beeldende kunstenaars mee te nemen naar de Korenbeurs.

Cornelius Rogge

Judith van Beukering

Cornelius Rogge is het afgelopen jaar tachtig geworden. Ter ere van deze gelegenheid wordt er voor het eerst uitgebreid aandacht besteed aan zijn tweedimensionale werk, in de vorm van een boek (Notities voor onderweg/50 jaar ruimtelijk denken in papier) en exposities. Het Drawing Centre Diepenheim heeft een grote overzichtstentoonstelling gemaakt en in Galerie JansenKooij in Warnsveld zijn ook diverse werken op papier te zien naast ruimtelijke werken. Verrassend is de subtiliteit en de kwaliteit van de bladen, werken die jarenlang verborgen bleven binnen de muren van Rogge’s atelier en die in samenhang met zijn sculpturen bovendien iets fascinerends onthullen.

Space Drawings

Els Vegter

Kunsthal KAdE trekt de tweedimensionale tekening het ruimtelijke vlak in met de tentoonstelling Space Drawings. Bezoekers wandelen door ruimtelijke installaties van tien kunstenaars en staan oog in oog met tekens in de ruimte. 
“Wat die Chinees doet, is wel grappig maar als ik m’n garagedeuren opentrek, zie ik hetzelfde.” De suppoost doelt op de installatie FITUNFIT van Sui Jiango. Met oude troep heeft hij een Chinese muur gebouwd, althans zo noemen ze het bij KAdE. De bewoners van Amersfoort hebben hem geholpen door spullen aan te leveren. Alles past netjes op en in elkaar. Jiango tekent rechte blokken met spullen van de kringloop. De kunstenaar heeft de vrijheid genomen hier en daar een skistok of een tennisracket te laten uitsteken en de rechthoek te doorbreken. 

Transformation

Carina van der Walt

De tentoonstelling Transformation in De Garage in Rotterdam was één van de vijftien tentoonstellingen tijdens Art Rotterdam Week 2013. Met tien kunstenaars uit binnen- en buitenland en studenten van de TU Delft gaat deze groepstentoonstelling zelfstandig langer door. Kunstenaars verkennen de grens tussen leven en dood. Hun benadering is wetenschappelijk van aard, hun werkwijze technologisch. 
  
Libia Castro & Ólafur Ólafsson

Astrid Tanis

Via de kunst kun je geschiedenissen achterhalen. Hoe leefden mensen, hoe zagen ze eruit en welke moraal heerste er in een bepaalde tijd. Ook nu zie je veel kunst die over vele decennia of eeuwen iets over onze tijd vertelt. Het kunstenaarsduo Libia Castro en Ólafur Ólafsson zullen zeker opvallen. In TENT in Rotterdam is een overzichtstentoonstelling van hun werk te zien. Zij maken artistieke tijdsdocumenten waarbij vorm, beeld, taal en geluid een symbiose aangaan waar ik me maar moeilijk van los kan maken.

Beter, de kunst van gezondheid

Astrid Tanis

“Meten is weten” zegt Martijn Engelbregt van EGBG (Engelbregt Gegevens Beheer Groep). Engelbregt presenteert zich als onderzoekend kunstenaar. In het Medisch Centrum Haaglanden onderzoekt hij of kunst bijdraagt aan gezondheid. ‘Alles van waarde is weerloos’ staat in neonletters op een kantoorgebouw naast de Rotterdamse kunstacademie. Kunst heeft economische waarde want er hangt een prijskaartje bij of aan. Tegelijkertijd is zij weerloos als het om intrinsieke waarde gaat. Voorstanders dichten kunst diverse waarden toe, maar tegenstanders noemen kunst waardeloos. Als kunst bewezen gezond maakt kan dat bijdragen aan het opwaarderen van de intrinsieke waarde.

Marien Schouten

Tine van de Weger

Zijn het Cerberussen? Poortwachters? Hofhonden van het Gerechtshof? Marien Schouten geeft de twee enorme sculpturen die hij onlangs liet verschijnen in de hal van het majestueuze nieuwe Paleis van Justitie aan het IJdok in Amsterdam meer dan een naam een motto mee: Niet willen weten, niet willen zien. Deze titel ontleent de kunstenaar aan een passage in de roman Doktor Faustus van Thomas Mann, waarin het levensverhaal van de componist Adrian Leverkuhn wordt verteld. Parallel aan het Faust verhaal van Goethe verkoopt de hoofdpersoon zijn ziel aan de duivel in ruil voor 24 jaar geniale scheppingskracht.


Gerard Koopman en Frank Bolink

Jet van der Sluis

Medio december 2012 werd met een gongslag en confettikanonnen het derde en laatste huisje onthuld dat Koopman en Bolink maakten voor de gemeente Noordoostpolder. Hiermee is hun serie entreemonumenten voltooid: op de grote invalswegen, bij de Ketelbrug, vlak voor Lemmer en nu dus ook bij de nieuwe brug bij Rampspol, staan drie monumentale huisjes die elk op hun eigen wijze iets vertellen over de inpoldering van dit destijds nieuwe land. De beelden zijn onmiskenbaar van dezelfde hand en geraffineerd in hun schijnbare eenvoud. Samen vormen de drie monumenten in hun quasi kinderlijke idioom een verhaal dat recht doet aan de geweldige infrastructurele inspanningen die nodig waren voor het droogleggen van de Zuiderzeebodem.

Karola Pezarro

Geraart Westerink

Voor een begraafplaats in Harderwijk ontwierp Karola Pezarro een subtiel gedenkteken voor het ongeboren kind. 
De funeraire traditie in Nederland is tamelijk dun, zeker in vergelijking met andere landen en helemaal waar het de meest recente geschiedenis betreft. In voorgaande eeuwen wilde men nog wel eens flink uitpakken, met brallerige miniatuurtempeltjes, of treurende goden en godinnen met knikkende kniёen. De tweede helft van de twintigste eeuw, een periode van segregatie en ongekende welvaart, gaf echter lange tijd een mager beeld, waarbij een variatie in steen en lettertype, een afwijking van het standaardformaat, of een bijzondere beplanting al een hele stap was. De strenge regels die veel begraafplaatsen/gemeentes hanteren zijn daar natuurlijk voor een deel debet aan. En de volksaard. Nederlanders houden het graag sober. 

Nathalie Bruys

Beatrijs Schweitzer

Je kunt het niet aanraken, niet zien… althans niét met je ogen. Maar als het over ‘ruimtelijk werk’ gaat lijkt geluid paradoxaal genoeg toch wel het medium bij uitstek om een driedimensionaal effect te creëren. Geluid roept innerlijke beelden op. Nathalie Bruys exploreert deze wonderlijke wereld met grote intensiteit én onbevangenheid. 
Een laagje sneeuw op een decemberavond tovert het kalige ‘parkje’ naast het gemeentehuis om tot een sprookje wanneer het kunstwerk Earthly Whispers van Nathalie Bruys wordt ‘onthuld’. Het werk is aangekocht door de gemeente Dalfsen en maakt nu onderdeel uit van de beeldenroute Kunstwegen.

Verzamelaars: Sjoerd Buisman

Etienne Boileau

De tentoonstelling De kunst van het verzamelen in de Vishal te Haarlem bleek de privécollectie van beeldhouwer Sjoerd Buisman te bevatten. Veel abstract werk, waarin de nadruk ligt op het proces en materiaalgebruik. Sommige werken verwezen indirect naar de natuur. Een verfijnde, exclusieve verzameling die met veel aandacht over een lange periode bij elkaar is gebracht. 
Buisman’s collectie beslaat vele honderden werken uit de periode 1965 tot heden, waaronder de nodige driedimensionale werken.


Wilt u de artikelen helemaal lezen, neem dan een abonnement, of vraag een los nummer aan via info@spabonneeservice.nl  
 




Subpagina''s (3): abc Antony Gormley Video-recensies