Vorige nummers‎ > ‎

Papierbiennale

Sculpturen van papier

De Holland Papier Biënnale is inmiddels een begrip. Voor de achtste keer is deze georganiseerd en voor de vierde keer op twee locaties. Het monumentale CODA in Apeldoorn en Museum Rijswijk openen hun deuren voor zevenentwintig internationale papierkunstenaars.


Door Els Vegter

 


Het interessante van twee locaties is het verschil in sfeer, omvang en uitstraling. Waar grote monumentale werken uitstekend tot hun recht komen in het imposante CODA, zijn de meer intiemere werken ten toon gesteld in Museum Rijswijk. De maatvoering van de werken was bij de inrichting van deze tentoonstelling bepalend voor de keuze van de locatie. Voor CODA is speciaal werk gemaakt door de Nederlandse kunstenaar Desirée de Baar, Birgit Knoechl (Duitsland) en Cristophe Piallat (VS). 

Levensechte huid

De binnenkomer in CODA is het grote rode werk The book of Humanities – The Empty Book van de Chinese kunstenaar Lu Shengzhong. Meters rood flinterdun papier dwarrelen als een waterval naar beneden in drie stromen uit drie opengeslagen boeken die aan het plafond hangen. De bladzijden vallen uiteen in de linten die omlaag naar de vloer verdwijnen en daar uitwaaieren in een bloedrood tapijt. 

Door de kleur rood, de kleur van geluk in China, is dit een krachtig en imposant beeld. Door de felle uitstraling van dit beeld zie ik een eerder werk van Christophe Piallat getiteld Runoff helemaal over het hoofd. Dit werk is bijna transparant en prachtig verweven met de pilaar van het CODA. Binnenin de witte papieren constructie is licht bevestigd dat omwikkeld is met verfrommeld vetvrij papier waardoor gedempt licht ontstaat en de suggestie van watervallen en gletsjers wordt gewekt. Je moet er wat langer naar kijken voordat dit geheim zich prijsgeeft. Degene met wie ik was vroeg mij oneerbiedig “Heb je die Ikea-lamp al gezien?” Door de witte kleur en kreukelstructuur doet de sculptuur inderdaad denken aan zo’n simpele witte papieren bollamp. Door in detail te kijken zie je landschappelijke elementen zoals sneeuw, gletsjers en bergbeken. De natuur is ook de invalshoek in het werk van Riki Moss. From the Paper Forest toont natuurelementen die zij heeft omwikkeld met papier van bananenbladeren. Ze creëert zo een levensechte huid rijk aan details waar ik erg gecharmeerd van ben. Ze scheurt het materiaal, weekt het of stampt het kapot en perst het droog om haar objecten in een cocon van doorleefd papier te wikkelen. Het omwikkelen is voor haar een meditatieve, poëtische daad om het bos daarmee terug te geven. Ze maakt zich zorgen om het verlies van natuur, ontbossing en exploitatie en werkt al vijf jaar aan haar bosproject. Ook in Rijswijk zijn papieren sculpturen van haar te zien zoals het werk Masks waar al een rode sticker op zat. In Rijswijk hangt een onsamenhangend werk Diffusion 1 van Birgit Knoechl. Losse zwarte papierelementen aan de muur doen me denken aan het resultaat van een creatieve workshop voor 65-plussers.
Niet te vergelijken met haar monumentale werk in een hoek van het CODA O
ut of control-growth-IV dat opvalt door fijn en sierlijk gesneden papier waarin plantvormen en bladnerven zijn te herkennen. Het werk van Karen Sargsyan draagt een maatschappelijke component in zich. Zijn installatie Woede van de Oliegod met papieren poppen verwijst direct naar de olieramp in de Golf van Mexico. Het is één van de weinige werken in de tentoonstelling gedateerd in 2010. De meeste werken zijn ouder. Het is een omvangrijk werk waarin veel te ontdekken valt. Veel papieruitsneden doen denken aan oliedruppels of vlammen. Hier en daar zie je een vogelpoot omhoog steken. Een Kniertje-achtige figuur staat met de armen geheven ten hemel en drukt zo haar wanhoop uit. Een grote olielamp, een hengel, stervende vissen, een persfotograaf; alles gebeeldhouwd uit papierstukken. Een stem op een band  ondersteunt het tafereel, maar vind ik persoonlijk teveel van het goede. Het kijken biedt meer dan genoeg uitdaging. Het werk van Jens Semjan heeft ook een politiek motief. La Maison Guillame is een camper die gestrand is in de woestijn en verbeeldt het einde van de democratie. De kunstenaar bekritiseert de regeerperiode van George W. Bush en zijn rol in de oorlog in Irak en Afghanistan. Ik ben geen liefhebber van dit soort kunst en vind het door het materiaalgebruik een van de mindere werken. Zijn andere werk spreekt mij ook niet direct aan maar heeft wel een goed verhaal. The Park View Office to Let toont de plek in het Witte Huis waar de president zijn besluiten neemt. Hij heeft het nagebouwd in karton en teruggebracht tot het formaat van een poppenhuis. Door bepaalde aspecten te veranderen en niet natuurgetrouw weer te geven wil hij aangeven hoe breekbaar politieke ideologieën soms zijn. 
 


Ingreep in de ruimte

De Nederlandse kunstenaar Desirée de Baar doet een ingreep in de ruimte. Zij maakt een kamerhoek na door het toepassen van gebloemd behang op de muren. Het aangebrachte stopcontact met de pvc-pijp voor de draden maakt het geheel zeer levensecht. Het behang lijkt afgebladderd en aangetast vanaf een afstand maar is zeer ingenieus uitgeknipt of gescheurd rondom de bloemprint. De kunstenaar is gefascineerd door het imperfecte en speelt met vervreemding bij de toeschouwer. Waar het stopcontact echt is, is de deur in de muur getekend. 

Fascinerend vind ik de sculptuur van Amparo Sard. Capsule of the Impasse valt op door de grootsheid, de perforaties, de schaduwen op de muur erachter en de spiegelwand onder de capsule waardoor er een compleet nieuwe vorm ontstaat. Groot blijft indrukwekkend. De associaties zijn legio: kathedraal, strandstoel voor reuzen, omgekeerde boot, bruidssluier, kanten klederdrachtkap. 

De op kleur gesorteerde boekenruggen van Anouk Kruithof doen van een afstand denken aan een landschap. Of een zonsondergang. Het goud van de boeken, waarschijnlijk zakbijbels, tonen de schittering van de zon. De boekenkast toont aan de achterkant een videowerk van vallende boeken en geven het kleurrijke werk een eigen dynamiek. 

Het platte werk van Peter Clark blinkt uit in vakmanschap. Zijn Top Tu Tu is een feest van ontdekking. Oude landkaarten sieren de rok. In zijn zebracollage werkt hij in collagevorm met snippers papier uit muziekboeken en oude postzegels. De staart is prachtig gecomponeerd met slierten papier. Heel subtiel is het spel van licht en schaduw. In Rijswijk hangt een collectie honden van hem. De tweedimensionale werken van Sam Grigorian raken mij hoegenaamd niet. De stroken papier die over elkaar heen zijn geplakt doen een abstract, licht reliëf ontstaan. Een aantal bezoekers kijkt echter belangstellend naar Mauerpark en ontdekt er veel meer in dan ik er ooit in zie. Wat mij minder aanspreekt in thematiek zijn de tweedimensionale tekeningen van Raquel Maulwurf. Zij gebruikt oude oorlogsfoto’s om geweld en destructie op het papier te laten zien. Ze kerft in dik wit karton zodat de papierpulp eruit komt. Zo is destructie zowel in haar onderwerp als werkwijze letterlijk voelbaar gemaakt. Toch mis ik het monumentale en sculpturale. Kuin Heuff doorsnijdt haar geschilderde portretten in acryl met flinterdunne mesjes. Door de inkepingen ontstaan aders en rimpels en krijgt het gezicht uitdrukking. Haar metershoge portretten van veelal kale mannenhoofden Monoloque Interieur I en II zijn daardoor fascinerend om te zien. 

In museum Rijswijk zijn sieraden te bewonderen van verschillende kunstenaars. Opvallend zijn de houtachtige armbanden van Susanne Holzinger. Zij perst lagen gekleurd papier op elkaar tot papierblokken en wrijft deze in met houtlijm. Daaruit snijdt ze haar vormen die ze polijst en vijlt tot er een zeer glad oppervlak overblijft met heldere kleuren in de lagen. De sieraden van Katarina Dettar vond ik spannend om te zien door de combinatie van materialen en het rauwe papiergebruik. Deze thrill miste ik bij het nette werk van Lydia Hirte. De organische vormen van zelfgemaakt papier van Alexandra Deutsch komen terug in verschillende ruimtes. Zij kleurt haar schelpachtige objecten in met pigment en inkt.

Toewijding

Wat bijblijft na een bezoek aan de Papier Biënnale 2010 is de schoonheid van de werken, de toewijding aan het materiaal en de arbeidsintensiviteit. Het geduld om het tissuepapier te bewerken met de scalpel in het werk van Lu Shengzhong. De duizenden perforaties in het werk van Amparo Sard of de minutieuze draadwerken van Gjertrud Hals. Insula is een draadwerk dat de cellen van het menselijke zenuwsysteem blootlegt. Ook hier zijn de schaduwen op de muur onderdeel van het werk.

Haar werk Par toont zeer fragiel de mallen van kleine Chinese damesschoentjes. Veel van de werken blinken uit in het ambacht en ingenieuze vondsten. Zoals de versneden boeken van Boukje Voet. Doordat ze als basis een boek over potpourri heeft gebruikt met kleurrijke bloemen vind ik dit echt een werk voor de doelgroep: (huis)vrouwen. Boek 8 hangt met lange slierten van de sokkel af en is een lust voor het oog om te bekijken. Alle letters zijn nog leesbaar. Toch heeft het ook een hoog tuttigheidsgehalte. De meeste werken zijn huzarenstukjes en niet geëngageerd. In die zin hebben veel werken verwantschap met de kunstwerken in de tentoonstelling Aandacht die onlangs in Utrecht werd gehouden (zie artikel in Beelden 2#2010 op deze website). Veel van de werken oogsten bewondering in de gebruikte techniek en boezemen ontzag in voor het ambacht. Dat betreft met name de monumentale werken van Shengzhong, Piallat, Baier, Sard en Knoechl. De tweedimensionale werken vind ik als sculptuur minder interessant. Het platte werk van beeldhouwer Carel Visser bijvoorbeeld komt mij wat simpel over. Het doet mij denken aan plak- en knipwerk. Zijn Hardloper op één schoen, helaas (2002) is eerder anekdotisch van aard en ontlokt weliswaar een glimlach maar als hedendaagse kunst is het te mager naar mijn smaak. En gedateerd, een werk uit 2002! De verschillen tussen de beide locaties zijn groot. Waar CODA opvalt in haar ruimtelijkheid en monumentale werken, is Museum Rijswijk wat rommeliger van aard. De getoonde werken zijn in Rijswijk verspreid over verschillende klassieke ruimtes vaak gecombineerd met antieke kunst die er al hangt. CODA staat klaar met een professionele persmap en is te volgen op Twitter. Museum Rijswijk heeft net een website in de lucht, waar ze heel trots op is. Veel werk wordt verzet door vrijwilligers. Persoonlijk vind ik CODA indrukwekkender. Het tilt de tentoonstelling als geheel naar een hoger niveau. Het lijkt alsof beide locaties ook hun eigen publiek trekken. Het publiek in Rijswijk deed mij denken aan de Nederlandse bond van huisvrouwen. Bij CODA waren het overwegend vlotte senioren en veel artistiek geklede vrouwen. De ruimtelijkheid in CODA en het afstand kunnen nemen van een werk vind ik prettig. Als geheel vond ik het de moeite waard om beide locaties te bezoeken want de kunstwerken van papier dwingen stuk voor stuk respect af.

Holland Papier Biënnale 2010, CODA Museum Apeldoorn en Museum Rijswijk, 5 juni t/m 12 september 2010 

www.coda-apeldoorn.nl 

www.museumryswyk.nl

 

 

Comments