LOKO11

LOKO en SKOR in tijden van krimp

Onder de titel Symbolen van soberheid - Openbare kunst in tijden van krimp vond op 13 oktober 2011 de zesde en wellicht de laatste editie van het Landelijk Overleg Kunst in Opdracht (LOKO) plaats in het Royal Theater in Heerlen. Het feit, dat de gesignaleerde krimp niet alleen betrekking heeft op bevolkingsdaling, maar ook op gekrompen budgetten in de culturele sector, spookte door alle betogen van de sprekers heen. In hoeverre dwingt die situatie de betrokkenen tot een nieuwe houding of tot nieuwe strategieën?

Door Antonie den Ridder

Een paar uur in een file staan bezorgt je de perfecte mentale instelling om demografische krimp nu eens in een optimistisch licht te bezien. Minder mensen staat gelijk aan minder auto’s en dus een grotere kans om tijdig op de plaats van bestemming te arriveren. Maar die dagdroom spoort niet helemaal met een werkelijkheid die soms rare spelletjes met je mag spelen. Ben je op weg naar een symposium in een streek die met ontvolking te maken heeft en dan strand je in een toeloop van gefrustreerde weggebruikers. Erger nog, dan hoor je dat de hele commotie veroorzaakt werd door een tweetal losgebroken koeien op de A2. Dominostenen vallen. De groep symposiumbezoekers komt ruimschoots te laat aan in Heerlen. Er treedt krimp op in de tijdsplanning van het programma en dagvoorzitter Miranda Reitsma wordt gedwongen tot het streng afkappen van uitweidingen van de sprekers. Zo blijkt het gedrag van twee opstandige runderen in staat te zijn om een symposium inhoudelijk te ontregelen. Het verschijnsel krimp manifesteert zich in vele gevallen niet als geregisseerde verandering, maar heeft tal van onvoorziene gevolgen voor vele betrokkenen. Wanneer eenmaal de toon gezet is, blijken de mogelijkheden tot interventie beperkt.

Spierballen en Softies

Retorische kanonnen als Paul Depla, burgemeester van Heerlen en Leo Benders, directeur Huis voor de Kunsten Limburg, weten zich soepel te voegen naar de situatie. Wanneer Depla trots vertelt dat de gemeente Heerlen dwars tegen de tijdgeest in een miljoen extra investeert in cultuur, is dat als een warm bad voor de toehoorders. Fulya Erdemci, directeur SKOR houdt daarop naar aanleiding van de onzekere toekomst van haar organisatie, een ideologisch betoog over de essentiële functie van kunst in een moderne democratie. Maar haar woorden weten het publiek in onvoldoende mate te raken. Niet door de inhoudelijke strekking van het betoog, maar door de genante manier, waarop ze gedwongen is toe te lichten, dat ze de Nederlandse taal onvoldoende beheerst. Dat hoort geen probleem te zijn voor een symposium van internationale opzet, maar voor een directe en emotionele oproep vormt de gevoelswaarde van woorden in de eigen taal een doorslaggevende factor. In LOKO11 worden gaandeweg de contrasten opgeblazen tot cabareteske grootte. Architectuurcriticus en publicist Wolfgang Kil houdt een sociaal bewogen betoog over de rol van kunst in krimpende steden. Daarbij hanteert hij opmerkelijke begrippen als troost, behoud van waardigheid en bemoediging. Juist wanneer hij de film Hoyerswerda als overtuigend sluitstuk van het verhaal wil inzetten, wordt hij tot de orde geroepen door de dagvoorzitter. Hij reageert met ontgoocheling op die interventie. Heel anders dan Michel Huisman, die van zijn projectpresentatie een ware performance maakt. Met een sneer naar Wilders en een lach richting Depla zet hij de zaal naar zijn hand, maar ondertussen promoot hij zonder enige terughouding zijn eigen stedenbouwkundige plan Maankwartier. Het betoog van Brigitte Franzen, directeur van Ludwig Forum Aachen over kunst, die mensen bij elkaar brengt in een onderlinge dialoog, roept welgeteld één vraag op bij het luisterende publiek. “Welke ruimte blijft er nog over voor de autonome kunstuiting?” Het antwoord blijft min of meer in de lucht hangen. Voor sensatie zorgt Jan Boelen van Z33 te Hasselt bij het noemen van de hoogte van het meerjarige werkbudget van de organisatie. Dit tot verbazing en afgunst van de afvaardiging van SKOR.

Concrete Krimp

De rest van de middag zijn er simultaansessies op verschillende locaties in het centrum van de stad. Ik besluit me aan te sluiten bij de sessie met als thema Concrete Krimp en ga daarvoor naar Schunk* Glaspaleis in het centrum van Heerlen. Deels vanwege het feit dat ik Wolfgang Kil nog eens wil horen naar aanleiding van de uit 2010 stammende film Hoyerswerda. En opnieuw draait het engagement van Kil op een desillusie uit. Nadat we in de film getuige zijn geweest van het enthousiasme waarin kunstenaars samen met de plaatselijke jeugd een op de nominatie voor sloop staand flatgebouw opnieuw leven in bliezen, volgt de ontknoping in de vorm van het aanrukken van de sloopmachines. Het stilzwijgende appèl van Kil op een meelevende reactie vanuit de zaal mist effect. Met Hollandse nuchterheid wordt gesteld, dat zonder het dramatische eind de film nauwelijks vermeldenswaardig zou zijn geweest. En daarbij, men had zich toch bewust moeten blijven van de tijdelijkheid van een dergelijk project. Wolfgang Kil leek op dat moment ernstig spijt te krijgen van zijn deelname aan het symposium, dat voortdurend uit dreigde te draaien op een confrontatie tussen gespierde visionairen en meelevende troosters. Zo ook wanneer Petra de Braal van CBK Zeeland het project Krot of Kans toelicht. Door tijdelijke bewoners met een missie in leegstaande huizen te plaatsen ontstaat een dialoog met de omringende buurtbewoners. De vragen richten zich voornamelijk op het open karakter van het kunstonderzoek. Maar toen De Braal in de beantwoording van vragen speculeerde op toeristische ontwikkelingen en de herwaardering van bestaande woongemeenschappen in Zeeuws-Vlaanderen die met krimp en leegstand te maken krijgen, werd de reactie vanuit de zaal toch weer gedomineerd door rationele spierballentaal. “Weet je wat? We knikkeren vier huizen van het rijtje omver. Dan blijft er een huisje met een grote tuin over en daar kun je op de woningmarkt wel mee scoren”.

Lees het hele artikel in Beelden 4#2011. Neem een abonnement of vraag een proefnummer aan.

www.skor.nl

www.krotofkans.nl

www.maankwartier.nl

Comments