Yinka Shonibare

Yinka Shonibare 

Op de laatste dag van de solotentoonstelling Paradise Beyond van de Brits-Nigeriaanse kunstenaar Yinka Shonibare MBE zijn nog veel mensen afgekomen. Samen met Vlisco 1.1 Un à Un was deze tentoonstelling een schot in de roos voor het Gemeentemuseum Helmond. Shonibare gebruikt Vlisco’s kleurrijke stoffen met Afrikaans ogende prints. Hij maakt kledingontwerpen uit het koloniale tijdperk, maar hij is geen modeontwerper. Hij is een kunstenaar die door middel van kleding, beelden, installaties, schilderijen en films de aandacht vestigt op wringende zaken als identiteit en kolonialisme. Dat zijn ook de elementen van zijn eigen herkomst.

Door Carina van der Walt

Shonibare is geboren in Londen, groeide op in Lagos en keerde op zijn zeventiende terug voor een kunstopleiding. Hij raakte als student invalide, maar studeerde toch af. In Londen werd in de jaren daarna voortdurend van hem verwacht dat hij Afrikaanse kunst zou maken vanwege zijn Afrikaanse achtergrond. Experimenten met ‘Dutch Wax’ uit Helmond volgden. Hij had de stoffen op de Londense Brixton Market gekocht. Shonibare’s aandacht ging uit naar stereotypen. Hoe kon hij Afrika weer dekoloniseren door deze stoffen te gebruiken? Zijn werk werd opgemerkt door de broers Saatchi. Internationaal breekt hij in 2002 door op Documenta 11 met Gallantry and Criminal Conversation. Het werk was even provocerend als speels.

Nu, vijftien jaar later, verleidt Shonibare nog steeds zijn publiek met etalagepoppen gekleed in stijlen uit de pruikentijd die genaaid zijn in kleurrijke ‘Dutch Wax’. De poppen zijn meestal zonder hoofd. Ze verwijzen naar de onthoofding van Marie Antoinette en Lodewijk XVI, die hun macht af moesten staan aan het volk. In de installatie The Pursuit uit 2007 ontmoeten twee geliefden uit de Franse aristocratie elkaar bij een rozenboom. Mijn hart mist een slag, want ik herken in de pumps de stof van een jurk van mijn oma’s bediende op de boerderij in de Oranje Vrijstaat. We noemden die goedkope blauwe katoenstof bedrukt met fijne witte patroontjes destijds sis. Jurken van sis. Vandaag de dag gaat dezelfde stof door onder de naam shweshwe fabrics.


Bij de vijftien kinderjurkjes genaamd Little Rich Girls, die bedoeld zijn als commentaar op klassenverschillen, overvalt opnieuw een herinnering me. Ik zag een afwerking met sis in een zoomlijn. Plotseling hoor ik mijn oma na de lunch roepen in de richting van de hutjes tegen de heuvel: “Se-li-naa!” Selina moest de afwas komen doen. “E-ê, mies, ik ko-om!” En zij kwam met haar hagelwitte hoofddoek in een strik op haar voorhoofd, haar spierwitte glimlach en haar wijde jurk van sis nog geurend naar onze pas afgelopen maaltijd van warm brood en soep. Ik ben weer kind. Ik wacht op het zandpad op een zachtaardige en mooi aangeklede vrouw. Hoe wonderlijk werkt het geheugen!
Shonibare slaagt tot mijn verbazing erin om onverwacht een herinnering uit mijn kindertijd te activeren. Sis = Afrika: gekoloniseerd, strijdend, bevrijdend. Shonibare is goed. Mis hem de volgende keer niet.

Yinka Shonibare: Paradise Beyond, Gemeentemuseum Helmond, 20 september 2016 t/m 12 februari 2017, www.museumhelmond.nl

Comments