Museum De Domijnen

Domijnen, lijnen en culturele fusies

Museum Het Domein in Sittard is opgegaan in de Domijnen, een nieuwe culturele totaalformule voor de ook al samengevoegde steden Sittard en Geleen. Samengesmolten zijn - naast het museum - de Stadsschouwburg Sittard-Geleen, BiblioNova, Filmhuis Het Domein, en het Euregionaal Historisch Centrum. In de fysieke gebouwen zijn ook scholen ondergebracht en in 2017 worden nog meer organisaties toegevoegd. Zelf noemen ze de formule een ‘grondstof voor culturele vernieuwing’, ‘die professionals, cultuurliefhebbers en vrijwilligers verbindt’. Vooralsnog is het voor buitenstaanders vooral een letterlijk onnavolgbare culturele wirwar, ondergebracht in prachtig, gelikt nieuwe locaties die helaas erg lastig te vinden zijn. Dat onvindbare wordt nog eens versterkt door de informatieverstrekking, in mooi klinkende groeperingen die de feitelijke organisaties - die nou juist zo open zouden moeten zijn - verstoppen in ingangen en afslagen.

Door Pascalle Mansvelders

Museum De Domijnen is samen met het filmhuis van dezelfde naam en de Hogeschool Zuyd, gevestigd in de noordvleugel van Ligne. Laatste naam wordt als originele term prachtig symbolisch gebruikt en ingezet, maar is anno 2016 niet meer dan een nieuwe straatnaam die nog niet in routeplanners is opgenomen. Reken op zo’n anderhalf uur extra om het onvindbare te vinden in de twee gefuseerde steden. Ligne bevindt zich namelijk in het (oude) centrum van Sittard, maar in Geleen bestaan straten die worden opgepikt als zijnde de bestemming door zowel routeplanners als inwoners. Trek daar een half uur vanaf als je beschikt over een beter coördinatievermogen dan ik, dan arriveer je uiteindelijk op een leeg en open plein dat ook boven de grond aandoet als een parkeergarage met een grote ingang. Eenmaal binnen blijk je aanbeland op weer een enorm plein met een balie waar men je doorverwijst naar een volgende ingang: ‘Ga linksaf voor Hogeschool Zuyd, rechtsaf voor Filmhuis De Domijnen, rechtdoor voor Museum De Domijnen’. De opmerking over onvindbaarheid en niet bestaande adressen wordt vrolijk gevolgd door: ‘Oh ja, grappig, dat horen we van iedereen…’. Vreemd, De Domijnen, zo lijkt me, is nou juist een formule bedacht voor iedereen.
Cultuurformule

Ik was, ben en blijf een enorme fan van Museum Het Domein, dat garant stond voor prachtige tentoonstellingen van internationale kunstenaars, niet de minste en heel vaak de beste. Voor wezenlijke kunsthistorische focussen en ontdekkingen als Rineke Dijkstra. Voor fenomenale transformaties als bij tentoonstellingen van Mark Dion en Koen Vanmechelen. Je herkende het gebouw niet meer terug maar je zag, rook en voelde kunst in elke centimeter en in iedere porie. Wat het nu geworden is, is in de eerste plaats: een gebouw. Of ik vrees zelfs: een formule. Een idee waarbij fusies garant moeten staan voor nieuwe vormen van cultuur. En waar je zou denken dat het vooral moet gaan om een samengaan in gelijkheid, is in deze voor het museum voor hedendaagse kunst nog een fikse inhaalslag te maken want in alles wordt het overheerst door de andere culturele partners. De denkwijze van de gemeente kan ik volgen. Je probeert een marktaandeel op te bouwen met cultuur, je productaanbod te verbeteren, nieuw publiek aan te boren. Maar er kan daarin zoveel mis gaan. De kerncompetenties van een filmhuis, een hogeschool en een museum voor hedendaagse kunst zijn nogal verschillend, hoe gezamenlijk je je entree ook maakt. ‘Cultuur is cultuur’ zullen ze gedacht hebben, maar juist de subtiele verschillen maken of breken een museum.

Collectie in actie

De verzameling hedendaagse kunst van De Domijnen bestaat uit zo’n 1100 werken, aangekocht vanaf de jaren 90. Het zijn merendeels belangrijke werken, veelal uit de beginperiode van kunstenaars als deze nog niet vol in de belangstelling staan, zoals van Marijke van Warmerdam, Rineke Dijkstra en Folkert de Jong. Daarnaast bestaat de collectie uit werk van kunstenaars waarvan Museum Het Domein solotentoonstellingen maakte en waarin nadrukkelijk sociaal-maatschappelijke kwesties aan de orde werden gesteld. In totaliteit is het een prachtige en sterke collectie. Gedurende 13 weken is de nieuwe tentoonstellingsruimte van De Domijnen een aantal keren voorzien van ander werk uit deze collectie, in een zoektocht naar nieuwe combinaties en betekenislagen. Idee achter de presentaties is dat de voorselecties gemaakt worden door museummedewerkers en dan gevolgd worden door acties en reacties van het publiek. Dit alles is te ontdekken via informatie op collectie-kaarten. Collectie in actie is onderverdeeld in drie periodes. De eerste opende met het werk London Calling van Jota Castro, wat thema’s als vrijheid en democratie centraal stelde. De tweede draaide om het werk Iceberg & Palm Trees van Mark Dion, en stelde de vraag welke invloed ons cultureel gedrag heeft op de natuur.

Culturele identiteit

In de derde en laatste tentoonstellingsperiode in dit geheel wordt de (maak)cultuur en identiteit onderzocht aan de hand van de installatie Breaking & Fixing van Serge Onnen. Het nodigt de bezoekers uit de wereld te bekijken door caleidoscopen, en stelt de vraag: wie zijn we en wat maakt ons? Alle werken in de presentatie lijken gegroepeerd rondom de begrippen ‘cultuur’ en ‘identiteit’. Refashion van Roy Villevoye, toont foto’s en paspoppen met T-shirts. Het zijn westerse shirts die gedragen, toegeëigend, worden door Papoea’s. De primitieve cultuur verandert de Westerse. En wat zegt identiteit, cultuur, over de blik op de wereld om je heen?

Ergens op een systeemkaart schrijft een museummedewerker: ‘Culturele identiteit is een gegeven maar deze kan ook worden verbroken. Steeds weer passen we ons aan, aan nieuwe situaties. Soms onbedoeld. Soms opzettelijk. Soms gedwongen’. De geweldige collectie hedendaagse kunst van De Domijnen wordt in deze presentatie getoond zoals hij is: net uit de verhuisdozen en getoond met de blik op open deuren van de depots, die zich in dit museum nu op verschillende plaatsen midden tussen de tentoonstellingszalen bevinden. Daardoor blijft het herkenbaar als museum, maar ik betwijfel of het voldoende is. Misschien was het beter geweest als binnen deze nieuwe cultuurmagnaat de gefuseerde onderdelen meer een eigen gezicht hadden mogen behouden. Zelfs als die afwijkt van wat je met je formule wilt bereiken. Ik kan alleen maar hopen dat de naam Ligne niet symbool blijkt te staan voor een lijn, een streep, of het begrip oplijnen. Het situeren van het lichaam en het clubhoofd in relatie tot het doel. Maar misschien moet ik er gewoon nog aan wennen. Ik geef het hoe dan ook nog een kans, voor old times sake en omdat ik het nu weet te vinden.

Collectie in actie, Museum De Domijnen, Signe, Sittard, 4 september t/m 4 december 2016 www.dedomijnen.nl

Comments