Observatorium

Observatorium. Zandpoort, schouwplaats in het zand waar zeecontainers dansen

“De stad kent een zee van betekenissen. Een beeld in de publieke ruimte brengt tussen al die betekenissen iets wat vreemd is, iets wat niet voor de hand ligt. Dat is een verrijking omdat de ervaarbare werkelijkheid er groter door wordt.” Deze trefzekere uitspraak van Gerrit Bennerprijswinnaar 2019 Auke de Vries valt tot 5 januari 2020 te lezen op zijn intrigerende tentoonstelling in het Fries Museum. Van het noordelijke Leeuwarden naar het zuiden in Tilburg want daar wordt deze uitspraak van De Vries wiens werk door de jury van deze Friese kunstprijs wordt omschreven als: “Zijn driedimensionaal werk staat nooit op zichzelf maar zoekt een verbinding tussen de straat, de architectuur en infrastructuur”, volledig waargemaakt door Geert van de Camp van kunstenaarsgroep Observatorium. 

Door Tine van de Weyer

Het 68 km lange Wilheminakanaal vormt een soort natuurlijke grens langs een uitdijende nieuwbouwwijk aan de westkant van Tilburg en verbindt de Brabantse (industrie)steden met de Maas en daarmee de Rotterdamse haven. Aan een zwaaikom waar schepen kunnen keren recht tegenover de Barge Terminal aan de noordzijde van het kanaal realiseerde Geert van de Camp van de Rotterdamse kunstenaarsmaatschap Observatorium er Zandpoort. Na drie jaar doortastende volharding en zoeken naar financiering is het er: een mimicry van de Barge Terminal Tilburg aan de overzijde, een folly die knipoogt naar gene zijde van het kanaal.  

Samenwerking

Wie in Tilburg iets wil met kunst in de stad mag zich in deze stad melden bij stadslab Cultuur in het Publieke Domein (CuPuDo). In het kader van de kerntaak gebiedsontwikkeling door Kunstloc Brabant (zie het artikel Paden Banen in Beeldenmagazine 3#2019) is Liesbeth Jans als programmaleider Kunst & Samenleving aangesteld als verkenner en procesbegeleider bij dit Tilburgse stadslab. Tal van bomen en bosschages lieten het loodje om de verbreding van het kanaal met meer transport door grotere schepen over water te realiseren. De toegezegde herbeplanting op termijn van bomen en struiken ten spijt wist de getergde buurtbewoner Peter van Gils te inspireren tot een gang naar CuPuDo om onder begeleiding van Liesbeth Jans en in gezamenlijkheid met buurt en bewoners te komen tot een iconisch kunstwerk dat zowel betekenis zou moeten genereren voor de wijk als voor wandelaars en passerende fietsers.

Observatorium

De in 1997 opgerichte Rotterdamse maatschap Observatorium bestaat uit de kunstenaars Geert van de Camp, Andre Dekker, Lieven Poutsma en Ruud Reutelingsperger. In een statement over haar missie vermeldt de maatschap: ‘Als kunst iets zou moeten bewerkstelligen, dan is het simpelweg: tijd en ruimte voor aandacht - aandacht en nieuwsgierigheid voor het buiten, waar wij ons bevinden en aandacht voor de resonantie in ons binnen, ter cultivering van het wereldraadsel’. Naar eigen zeggen delen dekunstenaars een zeker enthousiasme voor ‘de gecultiveerde wildernis en vinden ze het fascinerend om te zien hoe er mensen zijn die waterhuishouding, industrieterreinen, snelwegen, pretparken, ruilverkavelingen, stadsuitbreidingen als bij een schilderij nat-in-nat opbrengen, hoe er gezamenlijk gesleuteld wordt aan vlakverdeling, nut, plezier, compositie en kleur van het land’. Dit amalgaam aan bedrijvigheden vormt  de inspiratie voor hun samenwerking.  

Een bocht in het kanaal

Waarmee we zijn aangeland bij de enorme Brabantse Barge Terminal aan de noordzijde van het Wilhelminakanaal waar doorlopend containers van hot naar her worden verplaatst. Het fietspad dat aan de zuidzijde langs het kanaal is aangelegd verbindt de snel groeiende  Vinexwijk Reeshof met het centrum van de stad. Het is er een komen gaan van fietsers en wandelaars. Vanwege de zwaaikom in het kanaal als keerplaats voor de schepen maakt het fietspad ter hoogte van de laad- en losplaats een flauwe bocht. Wie daar vanaf het talud naar beneden kijkt ziet een klein zandstrandje langs de oever. Het decor van zeecontainers aan de overkant beweegt langzaam heen en weer. Een container gaat omhoog, een ander naar links en een derde naar rechts in een trage choreografie die diametraal op het economische proces staat dat gediend wordt. En als een spruit van de machtige Barge Terminal spiegelt zich op de zuidoever het omgevingskunstwerk Zandpoort dat knipoogt naar de grote broer aan de overkant die continu zijn rol als regisserend distribiteur vervult. 

Vrijage van terminal en pagode

Het in signaalrood geschilderde kunstwerk dat uitgevoerd is in tropisch hardhout heeft de afmetingen van een containerkraan van 15 meter lang en is 5 meter hoog en breed. Onder het baldakijn dat op een subtiele manier verwijst naar een Chinese pagodetempel hangt een schommel die qua geslotenheid gerelateerd lijkt aan de functionele containerunits. Met teksten als Chinashipping en Asia biedt de overbuurman in de verbeelding gratis en zonder vliegschaamte een uitstapje naar de andere kant van de wereld. Links en rechts van Zandpoort staan langgerekte blokvormige banken. Zodra de weersomstandigheden het toelaten zitten er wandelaars met hondjes en laten passerende fietsers zich verleiden tot een rustpauze om uit te kijken naar het schouwspel aan de overkant. Want of het nou slopers, voetballers of bouwvakkers zijn, stratenmakers of verkeersregelaars: waar mensen in de publieke ruimte aan het werk zijn geven anderen acte de présence bij de voorstelling. Terwijl aan de lopende band een bulk aan goederen her en der over de wereld wordt verscheept leidt de kunst naar de eenvoud en bekoring van het vertoeven in het landschap met niet meer dan een tribune, koffie uit de thermoskan en een alledaags schouwspel in slow motion. Onthaasting is een kunst. Zandpoort krijgt er de credits voor.

Observatorium, Zandpoort. Locatie: fietspad volgen langs Wilhelminakanaal Tilburg naar Reeshof of per auto Langendijk 200 en vervolgens te voet via bouwweg richting kanaal.

www.observatorium.org

 

Comments