Open Stal 40

De moeder der Nederlandse kunstroutes bestaat 40 jaar: Reünie Open Stal in Olderbekoop

Dit jaar bestaat Open Stal veertig jaar. Door een combinatie van originaliteit, geestdrift, toegenomen professionaliteit, een prachtig decor en een flinke dosis publiciteit, is deze kunst- & kijkroute uitgegroeid tot een van de drukst bezochte kunstroute van Nederland. Met een gemiddelde van ruim 10.000 bezoekers kan het kleine dorp in Zuidoost Friesland deze invasie amper aan.

Door Paulo Martina

Sterke troef binnen de organisatie is de juiste combinatie van regionale kunstenaars en kunstenaars van buiten. Hierdoor stijgt het niveau uit boven de gemiddelde kunstroute. Daarnaast heeft het kunnen groeien en zien we als bezoeker het resultaat van veertig jaar schrappen, schaven en uitbreiden. Elk jaar wordt aan de bezoeker gevraagd wat men er van vond en wat er te verbeteren valt. En laten we eerlijk zijn, ook zonder kunst is Olderbekoop een parel in Friesland met een romaanse kerk uit het begin van de 12e eeuw, monumentale villa's, een oude herberg en omringd door een prachtig coulisselandschap.

Verjaardag en reünie

Deze reünie zal bij veel bezoekers van het eerste uur een feest der herkenning zijn. Zo zijn de werken van Hannie Mein, Piet Bokelaar en Nan Platvoet, die aan de eerste Open Stal in 1971 deelnamen, ook nu weer in de Doorreed te zien. Een Doorreed is een stal met twee doorgangen, waar je met paard en wagen aan de ene kant inreed en als je wegging de andere kant weer uitreed, een soort open stal dus. Het bestuur heeft in 2011 besloten om 49 kunstenaars die ooit hebben meegedaan aan de kunstmanifestatie, uit te nodigen. Jammer dat nu weinig meer te herkennen is van de combinatie van ambacht en beeldende kunst waar in de eerste jaargangen het accent op lag. Opvallend is dat een aantal van hen die in de jaren 70 en 80 nog ambachtelijk bezig waren, zich nu meer als beeldend kunstenaar presenteren.

Geboren in een stal

Kastelein van ‘Het wapen van Oostellingwerf’ Appie Tjalma, het cabaretechtpaar Marijke en Sito Hoving, kunstenaars Piet Bokkelaar, Nan Platvoet en Hannie Mein lagen aan de basis van het concept Open Stal. Met name Appie was de drijvende kracht en onbetwist initiator. De Doorreed -of open stal- van het restaurant leek hem een geschikte expositieruimte die goed toegankelijk was. De groep ging enthousiast aan de slag en op 30 augustus 1971 was de eerste Open Stal een feit. Pas twee jaar daarna kreeg het een vervolg dankzij een leugentje om bestwil van Piet Bokelaar, die in Denemarken in het plaatsje Rieben een tentoonstelling had gezien die plaatsvond op verschillende locaties. Hij wist met zijn verhaal geld los te krijgen bij plaatselijke instellingen en zo kon in juli 1973 de eerste Open Stal-route plaatsvinden. Later gaf hij in een interview toe dat hij in Denemarken maar op één locatie de tentoonstelling had gezien. Dat maakte Open Stal tot een nog unieker verschijnsel.

Hoogtepunt Bucephalos

Op deze zondagmiddag is het erg druk in het dorp. Alle terrassen zijn bezet en de voetgangers hebben de straten ingenomen ten koste van de automobilisten die zo gedwongen worden stapvoets te rijden. De route gaat langs 26 locaties die zich zowel binnen als buiten de dorpskern bevinden. De hele route is binnen drie uur te doen en is daardoor overzichtelijk en prettig beloopbaar. Natuurlijk zijn er niet alleen topwerken te zien, maar gelukkig zijn die er wel. Zo is het beeld van een paard Bucephalos van kunstenaar Martien Hendriks niet alleen letterlijk een hoogtepunt ( inclusief sokkel ruim 10 meter hoog), maar wat mij betreft ook figuurlijk. Het is vervaardigd van 8 mm dik cortenstaal en bestaat uit 65 delen. Het beeld is monumentaal maar tegelijkertijd transparant doordat de kuntenaar het beeld gedeeltelijk heeft opengewerkt. Bucephalos was het paard van Alexander de Grote, een bijna mythisch wezen dat in dit beeld het contact met het godenrijk lijkt te willen versterken door zijn houding. Het springt de wolken in. Als je lang genoeg blijft kijken draait het beeld ook nog eens om zijn as (elke 4 minuten). Martien Hendriks deed ook in 2001 mee aan Open Stal.

Agressieve fabeldieren

Een ander hoogtepunt is Kunstruimte Hiemstra. Daar is onder andere het werk van Peter Hiemstra zelf te zien. Peter woont en werkt al sinds 1980 in Olderbekoop en heeft daar niet alleen zijn atelier, maar ook een ruimte waar andere kunstenaars regelmatig exposeren. Peter Hiemstra is dit jaar voorzitter van de Stichting Open Stal en in die functie nauw betrokken bij de organisatie van het geheel. Je zou het misschien denken, maar Olderbekoop is niet echt een kunstenaarsdorp, hoewel die indruk wel wordt gewekt door de kunstroute. Dankzij Kunstruimte Hiemstra is het niveau van de beeldende kunst in het dorp flink omhoog gegaan. Hiemstra maakt keramische beelden van hybridische dieren, half mens, half dier of combinaties van verschillende dieren. Er is altijd iets verontrustends aan deze wezens. Op het eerste gezicht zien ze er aaibaar uit maar soms blijken het killers. Zo ziet de bronzen ezel met mensenlichaam er gemoedelijk uit. In zijn linkerhand houdt hij een knuffelbeer. In zijn andere een geweer. Schiet hij op knuffels? Of heeft hij net iemand omgelegd en grijpt hij, teruggekeerd in zijn cocon naar zijn lievelingsbeer. Misschien is het geweer wel speelgoed en is het allemaal veel onschuldiger dan we denken. Sinds 1981 exposeert hij regelmatig in Open Stal.

De staat van Nederland

Jan Ketelaar heeft een koppel beelden staan in een prachtige tuin voor een villa in de dorpskern. De beelden zijn van ijzer en monumentaal. Een man en een vrouw. De man heeft de proporties van een beeld van Giacometti, de vrouw is zeer corpulent. Beide maken gebaren die met 'geven' te maken hebben. De vrouw vraagt met twee handen. De man steekt een hand uit en wijst. Met de andere hand maakt hij een gebaar dat 'halt' lijkt te betekenen. Ophouden met geven? Of stop en geef! De beelden contrasteren door hun roodbruine kleur prachtig met het gras waar ze op staan. Ze hebben ook twee jaar geleden in New York gestaan tijdens het New IsLand  festival, onderdeel van de NY400 viering. Ook daar maakten ze indruk. Jan Ketelaar exposeerde voor het eerst in 2003 in Open Stal.

Wilt u het hele artikel lezen, neem dan een abonnement, of vraag een proefnummer aan. 

Open Stal 40 jaar, Olderbekoop, 30 juli t/m 28 augustus 2011, www.openstal.nl

Comments