Peter Struycken

Peter Struycken in Wijlre; de kracht van kleur

 

In Buitenplaats Kasteel Wijlre is deze zomer een bijzonder project te zien van Peter Struycken; een driedimensionale geometrisch abstracte schildering in het paviljoen die deze ruimte totaal in beslag neemt, en een overzichtstentoonstelling van vooral digitaal werk in het koetshuis. Ook erbuiten is werk van Struycken te zien. Al 35 jaar bevindt zich in de kasteeltuin een monumentale sculptuur van hem en ook voor de kleurstelling van het tuinhuisje is de kunstenaar verantwoordelijk. Als derde permanente kunstelement van de hand van Struycken, beschikt het kasteel over een driedimensionale kleurruimte bestaande uit de jacquard geweven gordijnenpartij in de eetkamer van het kasteel zelf. Alles bij elkaar biedt Wijlre deze zomer een uniek kleurenfeest van Peter Struycken, die dit jaar 80 is geworden. Een verjaarspartij die u deze zomer beslist niet wilt missen. 

 

Door Pascalle Mansvelders

 

De stichters van Kasteel Wijlre, als exceptionele zetel voor moderne beeldende kunst, Jo en Marlies Eyck, onderhouden al jarenlang een nauwe band met Peter Struycken. Dat is niet zo vreemd. Sinds de jaren zestig bouwde het echtpaar met veel aandacht en liefde een kunstcollectie op waarin werken van minimale, constructivistische en geometrisch abstracte kunst leidend zijn, naast een focus op de rol van kleur in kunst. Jo Eyck was jarenlang directeur van een succesvolle verffabriek en verklaarde met regelmaat dat alles wat je doet moet getuigen van smaak, niveau en kwaliteit. In die lijn stimuleerden en steunden de Eycks de generatie kunstenaars van de wederopbouwperiode. Struyckens werk past naadloos in het leven, werk en de ideeën aangaande kunst van het verzamelaarspaar.

 

Hedge House

De wijze waarop natuur, geschiedenis, kunst en architectuur samenvallen in Buitenplaats Wijlre is uitermate bijzonder. Onvergetelijk. En toch overvalt het je iedere keer weer als je het bezoekt en eerst het tuinpaviljoen betreedt. Hedge House kreeg de naam omdat het tussen de hagen van de kasteeltuin ligt. De deels ondergrondse expositieruimte naar ontwerp van architect Wiel Arets is een beleving op zich. Het licht komt in gleuven naar binnen door smalle lange uitsparingen in het beton, overlopend in een orchideeënkas, een bergplaats voor tuingereedschap en een kippenren. De natuur sijpelt van alle kanten de ruimte binnen, kunst en natuur zijn tegenstellingen die hier in de mooist denkbare manier bij elkaar uitkomen. Welke hoek je ook om gaat, de natuur heeft altijd overwicht en het groen is steeds zichtbaar. De compositie een overwinning van synthese en structuur, die je deze zomer extra intens beleeft omdat er geen kunst aan de wanden is opgehangen of op sokkels geplaatst. Je loopt de hellingbaan af naar beneden en je dompelt je erin onder, als gaat het transcenderend onder en over, langs en door je heen. Alle muren, vloeren en plafonds zijn beschilderd in rode, witte en zwarte kleurvlakken, die in elkaar overvloeien. Een kleurcombinatie die me normaliter vooral doet denken aan schreeuwerige tenues van een voetbalelftal, levert hier vanuit elk gezichtspunt een smetteloze wereld van structuur op. Pure zuiverheid in kleurvlakken die in een natuurlijk ritme vacuüm gezogen lijken in de ruimtestructuur gemaakt met behulp van een computer. Niks geen chaos en strijd maar rust en harmonie. Het lijkt wel een toverformule.  

 

Computerkunst

Het non-figuratieve oeuvre van Peter Struycken beslaat diverse kunstdisciplines en media. Schilderijen, tekeningen, sculptuur en ruimtelijke vormen, film, video en digitale media. Eind jaren zestig begon hij met het gebruik van computers voor zijn werk. Ze zijn sindsdien een wezenlijk deel van zijn onderzoek naar het verbeelden van structuren, vormen en kleuren. In Kasteel Wijlre kun je deze zomer dwalen door Struyckens gedachtegangen en theorieën betreffende kleur. En dat is letterlijk te nemen. Niet alleen in het Hedge House want in het koetshuis gebeurt hetzelfde maar dan juist door middel van verschillende media. Er zijn kleurexperimenten te zien via beeldbuizen die algoritmes van dynamische kleurruimtes tonen via computerprogramma’s. Digitale werken die je kleurstructuren op een ongekende wijze doen ervaren. Werken waarbij de kunstenaar zoekt naar systemen en vertoningsmogelijkheden die bewust niet aansluiten bij wat we gewend zijn. De ervaring die je in deze tentoonstelling ondergaat is dan ook totaal niet te vergelijken met een gebruikelijke of bekende ondervinding van kunst. Een aantal werken is gebaseerd op de interactie van sinusgolven die zich in ruimte en tijd oneindig voortzetten. Door deze op beeldschermen naast elkaar te ondervinden, springt je oog van hot naar her, maar omdat de ritmes onderling verschillen heerst er juist een vreemde rust die grenst aan een gevoel van ultieme relaxatie. Spanning en ontspanning blijken net zo dicht bij elkaar te liggen als kunst en natuur, zo ervaar je in Wijlre. 

 

Visioen

Het werk dat je het meest meezuigt en bijna letterlijk je eigen wereld met die van kunst doet samensmelten, is een dynamisch kleurbeeld, te ervaren op een groot scherm, met de titel Skrjabins Visioen. Het is gebaseerd op de Symfonie Nr. 5 - Prometheus, Het gedicht van vuuruit 1910 van de Russische avantgardistische componist Alexandr Skrjabin. In het begin van de 20e eeuw concentreerde deze zich op pogingen om alle soorten van kunst samen te voegen, verenigen, tot één allesoverheersend geheel, een ultieme poging tot het creëren van een Gesamtkunstwerk. Bij Prometheus – Gedicht van het vuurontstaat dit door middel van lichteffecten die op een scherm op een podium of in een hele zaal werden verspreid gekoppeld aan ritme en klank. 

Skrjabin combineerde in het stuk de mythe van Prometheus met de figuur van Lucifer, van oorsprong de ‘lichtbrenger’. Prometheus stal het vuur van de goden en gaf het aan de mens. Het muziekstuk Prometheus is een heftige compositie, gevormd rondom Skrjabins voorliefde voor het ‘mystieke akkoord’, symbolisch voortkomend uit Chaos, de grenzeloze ruimte zonder maat en zonder begin en einde, waaruit de aarde voorkomt volgens de Griekse mythologie. De gapende leegte in het oneindige dat in het muziekstuk gekenmerkt wordt door de samenvoeging van een strakke, consequente compositiestructuur en een gepassioneerd ritme. Muziek die tot fysieke sensatie kon leiden. Skrjabins toevoeging van licht en kleur voor de ervaring ervan, zijn in deze lijn heel begrijpelijk. Hij zag de werkelijkheid als het product van de creatieve geest. De kans mensen te verheffen, naar het hogere te kunnen tillen, het goddelijke misschien wel. 

 

De kracht van kleur

Skrjabin maakte voor het stuk gebruik van lichtorgels, maar deze konden het doel dat hij zich stelde met dit werk niet bereiken, de tijd was eenvoudigweg nog niet zo ver. Maar ook als de techniek ver genoeg ontwikkeld geweest was, dan had Skrjabin denkelijk niet genoeg kennis van kleur om het ultieme eruit te halen in de versmelting met de muziek. Daarvoor had hij Peter Struycken nodig. Het kunstwerk van Struycken dat nu in het koetshuis van Wijlre te zien is volgt de partituur van Skrjabin nauwgezet. Wanneer klanken uiteenspatten doen kleuren mee, en als ze afzwakken of vervagen ervaren je oren en ogen door, met en in kleur hetzelfde. Als het niet zo oneerbiedig zou zijn, zou ik hier zeggen dat het werk wat doet denken aan een hallucinerende ruimtereis waar je ingezogen wordt. Star Wars met ejaculerende kleuren. Eerder buitenaards dan menselijk. Computergestuurde mathematische berekeningen die meer gevoel oproepen dan expressionistische kunst. Grenzeloze ruimte die juist door begrenzing ontstaat. Rust die vrijkomt door chaos en zich ontwikkelt, parallel aan kunst en eeuwigheid, in een alles verbindende structuur. Net zo filmisch als Buitenplaats Wijlre zelf. Deze zomer in nóg een dimensie versterkt en daarmee het scenario ontrolt van kleur als kracht. Tot een eigen kunstuniversum dat zich afspeelt in een sterrenstelsel niet eens zo ver, ver weg. Mis het niet! Ervaar het! En in de taal van Star Wars: May the force be with you


Peter Struycken, Kleur: weelde en veranderlijkheid, Paviljoen Hedge House en Koetshuis, Buitenplaats Kasteel Wijlre, 10 maart t/m 10 november 2019, www.kasteelwijlre.nl


Iedere zondag tussen 11 en 17 uur stelt het echtpaar Eyck hun eetkamer met de geweven gordijnenpartij van Peter Struycken open voor het publiek.

 


Comments