Pierre Bayle monument

Pierre Bayle monument

“Het kwaad dat men van het atheïsme kan verwachten, is zo gering dat God geen wonderen heeft gedaan om dat tegen te gaan.” Deze scherpzinnige en ironische uitspraak van de filosoof Pierre Bayle is één van de teksten die te lezen is op het monument dat ter ere van hem is opgericht in Rotterdam. Met dit gedenkteken wil kunstenaar Paul Cox bekendheid geven aan de filosoof die een pleidooi hield voor algehele tolerantie: “Vandaag de dag zijn de ideeën van Pierre Bayle onverkort van kracht in de stad die een multicultureel laboratorium is geworden en waar mensen in allerlei soorten en maten naast elkaar leven.”

Door Judith van Beukering

Filosoof van Rotterdam (1647 – 1706)

Wie was Pierre Bayle? Pierre Bayle was een Hugenoot die op de vlucht voor Lodewijk XIV - de allerchristelijkste koning van Frankrijk - naar Rotterdam is gekomen. Als jonge filosoof kreeg hij een professorleerstoel op de Latijnse School, het huidige Erasmiaans Gymnasium. Vanwege zijn controversiële uitspraken over algehele religieuze tolerantie werd hij uiteindelijk veroordeeld. Hij mocht niet meer doceren en na zijn ontslag heeft hij zich volledig gericht op het schrijven. Bayle wijdde zich aan het voltooien van zijn Dictionaire historique et critique, zijn hoofdwerk, dat een grote invloed zou hebben op schrijvers en denkers als Diderot en David Hume. Ondanks zijn grote roem in de rest van Europa, bleef hij in Rotterdam een onbekende. Hij stierf in 1706 en is vreemd genoeg begraven in de Oude Waalse Kerk, dezelfde kerk die hem uit zijn ambt had gezet. Inmiddels liggen zijn stoffelijke resten op de Algemene begraafplaats van Crooswijk. Mede hierom is gekozen om het monument voor Pierre Bayle in Crooswijk te plaatsen.

Denkmal

In 2004 werd Paul Cox benaderd door het CBK om een onderzoek te doen naar de relevantie en mogelijkheden voor een monument voor Pierre Bayle. Hij was geheel vrij in zijn onderzoek. Wel was het vanaf het begin al duidelijk dat het monument gerelateerd zou worden aan de herstructurering van Nieuw Crooswijk, waar toen al sprake van was. In 2007 heeft minister Vogelaar Crooswijk aangewezen als één van de veertig wijken die de komende jaren specifieke aandacht vragen. Zij wilde de kwaliteit van de wijk verbeteren zodat mensen er weer met plezier kunnen wonen. Veel monumenten die tegenwoordig worden opgericht zijn nog traditioneel vormgegeven als figuren op een sokkel. Paul Cox zocht naar een betere manier om met de wijk te communiceren dan met dit uitgekauwde concept. Wat de kunstenaar verder hielp om zijn ideeën voor een monument uit te laten kristalliseren, was het begrip ‘Denkmal’, dat letterlijk ‘gedenkteken’ betekent in het Duits. Een ‘Denkmal’ kan van alles zijn (zoals een beeld of een tekst), als het maar een persoon of historische gebeurtenis op een of andere manier op een imaginaire sokkel tilt. Via de verbeelding komt het fenomeen tot leven en gaat het weer een rol spelen in de maatschappij. Aangezien het gedachtegoed van Pierre Bayle tot uitdrukking komt in zijn teksten, wilde Cox diens teksten een centrale rol geven in het monument.

Ambities

Cox realiseerde zich daarbij dat het geen zin heeft om een gedenkteken op te richten voor een dode filosoof die niemand kent. Hij wilde daarom op meerdere fronten de bekendheid van Pierre Bayle vergroten. Cox ontwikkelde ondermeer een speciaal filosofieprogramma voor kinderen en zet zich nu in om zijn Dictionaire historique et critique in het Nederlands vertaald te krijgen. Voor het ‘Denkmal’ ontwierp hij verschillende elementen: een teksthuis, een poortgebouw en een serie van 25 banken. Het monument zal verspreid worden over de wijk. De kans op een ontmoeting met ‘de filosoof’ of een wijkgenoot om mee te discussiëren, is dan veel groter. Op dit moment is het teksthuis gerealiseerd en zijn er twee banken geplaatst. Een eindoordeel over het project kan nog niet geveld worden. Toch vraag ik mij af als ik het teksthuis ga bezoeken, of er al iets van Paul Cox’ ambities in het opgeleverde deel is terug te zien.

Lees het hele artikel in Beelden 4#2011. Neem een abonnement of vraag een proefnummer aan.

Lees ook het artikel uit Beelden 3#2007 Tentoonstelling De vreemdeling legt drijfveren Bayle niet bloot 

www.pierrebaylemonument.net

 

 

 

 

Comments