Tentoonstelling Pierre Bayle

Tentoonstelling De vreemdeling legt drijfveren Bayle niet bloot 

De Vreemdeling. Een buitententoonstelling in Rotterdam om het gedachtegoed van filosoof Pierre Bayle (1647-1706) terug te brengen in de herinnering. Een monument voor de lange termijn, tijdelijke kunstwerken als opmaat voor het permanente eerbetoon.

Door Piet Augustijn

Ter gelegenheid van haar 25-jarig bestaan organiseerde het Centrum Beeldende Kunst Rotterdam een beeldenroute in het hart van de stad met als titel De vreemdeling. De aanleiding voor dit thema was het feit dat de van oorsprong Franse filosoof Pierre Bayle 300 jaar geleden in Rotterdam overleed. Bayle werd wel ‘de filosoof van Rotterdam’ genoemd. Dat was in de 17e eeuw geen aanbeveling, maar eerder een vernedering: een lokaal denkertje met al te stoere denkbeelden over religie en tolerantie. Nu wordt daar anders over gedacht en prijst Rotterdam zich gelukkig met het feit dat hij samen met Spinoza tot de grondleggers van de radicale verlichting behoort. Bayle was de meest gelezen, meest controversiële en meest invloedrijke denker van zijn tijd. Zijn ideeën over verdraagzaamheid zijn na 300 jaar nog altijd actueel in de stad waar de scheidslijn tussen tolerantie, gastvrijheid, multi-etniciteit en intolerantie erg dun is. De Rotterdamse kunstenaar Paul Cox ontwierp een permanent monument voor Bayle, het CBK nodigde een tiental kunstenaars uit om tijdelijke werken te maken die de filosoof van Rotterdam onder de aandacht van het publiek moeten brengen. Of het CBK in dat laatste is geslaagd, is zeer de vraag.

24 uur

Paul Cox (1962) ontwierp een huisje waarin bronzen banken en muurteksten, de uitspraken en stellingen van Bayle onder de aandacht brengen. Het huisje moet een plek krijgen bij de ingang van de nieuwe begraafplaats St. Laurentius in Crooswijk, op een pleintje dat tussen de woningen rond de dodenakker is gesitueerd. De maquette van de plek was te zien bij het CBK. Vervolgens gaat de route naar buiten, waar de afzonderlijke werken volgens de informatie 24 uur per dag, 7 dagen per week toegankelijk zijn.

Hulya Yilmaz (1963) voegde aan het Beeldenterras langs de Westersingel een nieuw beeld toe. Een fragiele, aan een tak hangende mannenfiguur, een paarsroze vreemde vrucht die transparant is en kwetsbaarheid uitstraalt: Hommage aan de grote man. Een beeld dat mooi aansluit op de kwetsbaarheid van het begrip tolerantie. Jeroen Jongeleen (1969) hing op hetzelfde terras verbodsbordjes op. Hiermee verklaarde hij het terras tot verboden gebied voor voetgangers, maar daagde tevens de bezoeker uit het gebied toch te betreden. Het formaat van de bordjes zal nauwelijks tot reacties hebben geleid in een gebied waar de voetganger al jarenlang domineert. Een uiting die te flauw is voor woorden. Achter een raam van het Goethe Instituut, eveneens aan de Westersingel, plaatste Stefan Rinck (1973) een beeld van rode zandsteen, gezeten op een boek, dat herinneringen oproept aan Middeleeuwse kerkbeelden en dat met z’n klassieke vormgeving een passend eerbetoon aan Bayle lijkt te zijn.

Vervolgens gaat het behoorlijk mis. Vierentwintig uur toegankelijk is een gotspe. In Café De Unie draait (volgens de route) de film van Wendelien van Olenborgh (1962). De Unie is echter wegens vakantie gesloten en de film van meer dan een uur draait slechts op twee tijdstippen: donderdag om 16.00 uur en zaterdag om 19.00 uur. Dus geen idee welke fragmenten uit brieven van Johan Maurits van Nassau werden voorgelezen. Het werk Avant-garde Citizens van Libia Pérez de Siles de Castro (1970) en Ólafur Ámi Ólafsson (1973) is ook niet te zien. De container op het Schouwburgplein blijft hermetisch gesloten. Ook over de ervaringen van uitgeprocedeerde asielzoekers die op uitzetting wachten kom ik dus niets te weten. In PpP van William Engelen (1964), ook op het Schouwburgplein, worden gezongen liederen en gebeden gecombineerd met polyfonische percussie. De gelaagde combinaties schijnen de grenzen van de tolerantie af te tasten. Iedere dag (volgens het programma) om 12.30 en 16.30 uur te horen. Behalve het geluid van de tram en het klaterende water van de fontein op het plein bleef het angstwekkend stil. Tenslotte de mobiele studio van Dirk van Lieshout (1973) in de Leuvehaven, vlakbij het Maritiem Museum. Nergens te vinden, ook niet het bordje waarop informatie over zijn tijdelijke standplaats te vinden is. Hij zal wel ergens op het water zitten.

Wel te zien is de film These functional Families van Judi Werthein (1967) in het CBK, alleen tijdens de openingsuren. Een film over het huis Sonneveld met nieuwe bewoners die in niets lijken op hun rijke voorgangers. Ook te zien het beeld Diana Lucifera van Kimberley Clark aan de gevel van de politiebureau in de Witte de Withstraat. Het beeld van de gevelklimmende vrouw, gekleed in modieuze jeans en stilettohakken, is uitdagend en energiek en is het tegenovergestelde van datgene waar de politie voor staat: wetteloosheid tegenover gezag en regelgeving.

De vreemdeling is een fragmentarische tentoonstelling die het begrip voor Pierre Bayle geen stap dichterbij heeft gebracht.

De vreemdeling, CBK, Rotterdam, 15 juli t/m 9 september 2007

www.stadshartrotterdam.nl/DeVreemdelingtentoonstellingBaylemonumentenbeeldenrouteBeeldverslag

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Comments