Piet Berghs

Het onzichtbare heeft vorm

Voor beeldhouwer Piet Berghs staat 2013 in het teken van twee oeuvre-tentoonstellingen in Geleen. De aanleiding voor deze tentoonstellingen is zijn 65ste verjaardag die samenvalt met bijna veertig jaar beeldhouwkunst. De naam van beide tentoonstellingen is Door de spiegel van de tijd. Dit verwijst onder andere naar hoe Berghs tegen de ontwikkelingen in zijn oeuvre aankijkt, namelijk met een duidelijke tweedeling: de eerste twintig jaar van 1975 tot 1995 en dan vanaf 1995 tot nu. Door de spiegel van die tijd, Deel 1 was vanaf 20 april tot 16 juni in de tentoonstellingsruimte BIS71 te zien. Door de spiegel van die tijd, Deel 2 gaat op 15 september in dezelfde ruimte van start. In beide tentoonstellingen alludeert Berghs op wat de dichter Leo Herberghs schrijft: “Ik geef vorm aan het onzegbare.” Piet Berghs geeft vorm aan het onzichtbare.

Door Carina van der Walt

Het was een verrassing om de kleine bronzen beeldjes van Berghs uit de jaren zeventig in de vitrines in BIS71 te ontdekking. Eerlijk gezegd maakte het mij een beetje hebberig. In zijn openingswoorden van Deel 1 verwees Frans Budé naar “het kleine, opvallende bronsje van de vrouw die bij windkracht negen in de weer is met een paraplu, (het) verraadt niet alleen de talentvolle hand van een jonge meester, maar ook de bravoure van de pas afgestudeerde…” Voor mij is dat beeldje een concreet voorbeeld van de onzichtbare wind die door Berghs vorm gegeven is.

Als bezoeker kon ik niet heen om het werk Drift-Fasen (1983-1985) in de prachtige ruimte van BIS71. Deze houten beeldengroep van vijf draaiende ranke gestaltes is volgens Berghs autobiografisch. In de jaren tachtig stond hij kritisch tegenover kernwapens en de dreigende atoomenergie. Drie gestaltes in eikenhout gillen driftig samen tegen de verdrukking en de aantasting van hun natuurlijke organische bestaan. De andere twee ranke eikenhout figuren tonen een soort beklemming. Onzichtbare ervaringen van ingebonden zijn, van psychische beklemming en van radeloosheid krijgen vorm in een restant touw om een van de figuren. We lezen Europese tijdgeest door te kijken. 


Verbonden tot één
Uit de jaren negentig is de thematische serie over verbondenheid voor mij zeer interessant vanwege de combinaties met steen, hout, ijzer en marmer. Poëtisch! Ik zag hoe in Verbonden tot één uit 1994, een zeer betekenisvol jaar uit de geschiedenis van mijn land, de lap van wit carrara-marmer symbool wordt van de destijdse nieuwe democratie. De democratie moest verschillende raciale groepen in Zuid-Afrika bijeen houden. Voor sommige Zuid-Afrikanen was deze democratie als een grafschrift op een grafplaat in zwart gepolijst carrara-marmer. De gekromde ijzeren steunbeer van een grafdelver symboliseert de enige wapens die de onderdrukten hadden: stenen, stokken en ijzeren staven. Het symboliseert terzelfdertijd het graf van het apartheidsregime. Alleen een houtstomp fluistert nog de geschiedenis van het oudste en bijna uitgeroeide volk in zuidelijke Afrika, de Khoi-San. Berghs gaf voor mijn politiek gekleurde blik met dit werk vorm aan iets dat voor hem onzichtbaar was: de teloorgang van een onderdrukkend regime. Ik besef ook dat een andere kijker een religieuze dimensie bij dit werk kan ervaren. Het witte carrara-marmer kan als een witte lendendoek gezien worden: als een symbool van lijden en verzoening. Berghs commentaar: “Het is een afrekening met al onze stoffelijkheid.” Onzichtbaarheid kwadraat.

Verbonden (balans), ook uit 1994, staat buiten op een binnenplaats van BIS7, maar staat ook in dialoog met Verbonden tot één. Een deel van de zwarte grafplaat balanceert op een schuine en omzwachtelde halve globe bovenop een gietijzeren zuil. “De dood hangt boven ons hoofd”, merkt Berghs op. Budé interpreteerde het andersom: ”De dood verheven tot vlucht, tot verblijfplaats elders, weg uit het wereldse…” Hoe het ook zij, de dood is onzichtbaar als de wind en gevoelens van beklemming, tot Berghs er vorm aan geeft.

Piet Berghs, Door de spiegel van de tijd, Deel 2, BIS71, Geleen, 15 september t/m 3 november 2013

www.bis71.nl

      

 

  

Comments