Portal

Portal. De toekomst heeft een lang verleden

Zwolle was enkele decennia geleden nog een bedaagde provincieplaats waarin zelden het voortouw werd genomen. Inmiddels ontwikkelt de stad zich steeds meer als een scharnierpunt tussen Noord-, Oost- en West-Nederland. Dat komt onder meer tot uitdrukking in het intensiverende (trein)verkeer. Inmiddels is station Zwolle uitgegroeid tot één van de drukste knooppunten van Nederland.  

Door Geraart Westerink

Jarenlang is het stationsgebied geteisterd door bouwactiviteiten die noodzakelijk waren om de daarvoor benodigde capaciteit te vergroten.  De belangrijkste ingreep was de verbreding van de passagierstunnel onder het spoorwegemplacement, die niet alleen toegang tot de sporen biedt, maar ook de wijken aan weerszijden ervan met elkaar verbindt. Wat geldt voor het verkeer geldt ook voor de beeldende kunsten in een stad: ze zijn vaak een indicator (en aanjager) van een grotere dynamiek. Door de komst van een afdeling van kunstacademie ArteZ, de vestiging van een filiaal van de Fundatie en door allerlei activiteiten die in de slipstream van deze belangrijke aantrekkers zijn ontstaan is de stad ontwaakt uit een langdurige culturele winterslaap. Een ambitieuze beeldenroute moet dit onderstrepen.

De route

Dagelijks kronkelt een wassende stroom reizigers van het station naar de binnenstad. De meesten lopen via de Stationsweg en de Burgemeester van Royensingel, fraaie 19de-eeuwse alleeën, die worden gelardeerd door bomenrijen en monumentale, voormalige patriciërswoningen, waarin nu kantoren en hotels zijn gevestigd. Waar de Stationsweg de singel raakt, spitst de route naar links en rechts en voert langs de voormalige stadsgracht naar twee bruggen die toegang tot het historische centrum bieden. De uitbreiding van de Fundatie, ‘het ei van Henket’, lonkt al van verre. De voltooiing van de werkzaamheden aan het station vormde de aanleiding om deze verbinding te accentueren met kunst. Uit de honderd reacties die de Commissie Beeldende Kunst op de daarvoor uitgeschreven prijsvraag kreeg, werd het voorstel van Ram Katzir en Hertog Nadler gekozen. Met Portal presenteren zij een multidisciplinair geheel. Het bestaat uit de Tijdtunnel, de Blauwe lijn, Swol, een site specific installatie, een Stadszegel en twee zogenaamde Audioscopen. In hun project proberen ze op een eigentijdse wijze heden, verleden en toekomst te verbinden, waarbij het dagelijks leven en de verbeelding versmelten. Zij maken daarbij dankbaar gebruik van de rijke geschiedenis van Zwolle, die – afhankelijk van de definiëring – terug te voeren is tot de prehistorie

Tijdtunnel


In de nieuwe tunnel, die door het materiaalgebruik en het heldere licht nogal kil en futuristisch aandoet, is op één van de wanden een groot scherm geplaatst. Als je ervoor gaat staan blijkt het geprojecteerde beeld een weergave te zijn van de ruimte die je ook in werkelijkheid ziet: een deel van de hal en de trap naar een perron. Dat werkt tamelijk vervreemdend. Dit effect wordt versterkt als blijkt dat de projectie allerlei imaginaire ‘reizigers’ toont. Niet alleen mensen uit het heden, maar ook uit het verleden en de toekomst. Soms is het er maar één, soms zijn het hele groepen, alsof er net een trein is leeggestroomd. Prehistorische mannen in berenvel, dokters met een pestmasker op, middeleeuwse ridders, figuren uit de 17deeeuw, maar ook mensen in sciencefictionachtige vervoersmiddelen die nog moeten worden uitgevonden, duiken op. Af en toe vliegt er een rare drone over, of herken je iemand die al eerder langskwam, maar dan in een ander gezelschap. Zelfs een lookalike van Herman Brood (geboren Zwollenaar) duikt op, met één van zijn schilderijen onder de arm. Het werk trekt veel bekijks. Regelmatig blijft er iemand staan, of ontstaat er een bescheiden samenscholing voor het scherm. Zo versmelt de realiteit met de projectie en krijgt die als het ware een derde dimensie. Het is even vermakelijk als fascinerend. Door effect, uitvoering en inhoud is het een bijzonder geslaagde inzet van het medium video en een prachtige en speelse invulling van het thema. Wachten op station Zwolle is bovendien een stuk minder vervelend geworden. 

Doorgaande weg


De andere onderdelen van Portal zijn wat minder opvallend. Swol, is een kleine bakstenen ‘heuvel’ aan het begin van de Stationsweg, met een transparant doorkijkje dat uitzicht biedt op een ondergronds spoor. Het is aardig, maar wel wat klein. Ook de blauwe bronzen lijnen die op verschillende punten van de route als een riviertje over de stoep meanderen om de richting aan te geven en de verbinding tussen de kunstwerken te versterken, hebben een bescheiden schaal. Bij het bronzen reliëf met de stadsplattegrond van Zwolle ziet slechts de goede verstaander de dubbele (geschiedenis)lagen. Het randschrift, de in vijf talen weergegeven zin ‘De toekomst heeft een lang verleden’, geeft wel goed de inhoud van het project weer. Sluitstuk van de route zijn de twee audioscopen, die als vertakte roeptoeters geluidsfragmenten uit de geschiedenis van Zwolle weergeven.  

Portal doet wat het beloofd. Het verbindt op een boeiende, eigentijdse wijze heden, verleden en toekomst. De tijdtunnel is het hoogtepunt. Daar is ook duidelijk de meeste tijd en aandacht aan besteed, met als gevolg dat het de andere onderdelen van de route enigszins in de schaduw stelt.

www.portalzwolle.nu

Comments