Raw, Lustwaranda ‘11

Lustwarande 2011: Verwondering wordt verontwaardiging

Op 25 juni is de vierde editie van Lustwarande in De Oude Warande in Tilburg geopend.  De titel voor 2011 was RAW. Deze gratis toegankelijke beeldententoonstelling heeft dit jaar internationale allure gekregen vanwege het keurmerk van de prestigieuze Henry Moore Foundation. Hierover kunnen de inwoners van Tilburg terecht verwonderd en dankbaar zijn. Ook de verantwoordelijke organisatie Fundament onder leiding van directeur Chris Driessen verheugt zich. Maar de vreugde was van korte duur. Binnen de eerste maand sloegen vandalen meerdere malen toe tot verontwaardiging van bezoekende kunstliefhebbers, wandelaars, fietsers en renners.

Door Carina van der Walt

De opening vond plaats in de stromende regen. Voor twee van de drie performances pakte dat bijna verkeerd uit. Moniek Toebosch kon rustig op haar Indiase olifant de paden van het Barokke bos eggen in de performance Erasing and Recovering on a Saturday Afternoon. Maar maakt vochtig weer olifanten niet onrustig? Het was vanwege alle nattigheid even nagelbijten voor Camila Sposati met haar rookwerk Soul Blues en Sandra Kranich met haar vuurwerk Moment Monument, firework 25.6.2011. Toch slaagden ook deze twee performances. Nog even hielden de drie performers de illusie van controle vast. Iedereen wist eigenlijk al dat deze mooie tentoonstelling ook een onvoorspelbaar element bevatte. Hoe veilig zijn de kunstwerken in een toegankelijk en onbewaakt bos?

Momentopname 1

Niemand wist op het moment van de opening dat ze tot de weinige getuigen behoorden die Axis Mundi (2011) volledig in drie delen zagen. Dit werk van de Vlaamse kunstenaar Michaël Aerts werd de dupe van vandalen. Axis Mundi stond op het pad van de hoofdingang. Het bestond uit een zwart-wit geblokt trapezium met een paar meter verderop een gebogen naald van ettelijke meters hoog in zwart-wit strepen en nog verder in de richting van Grotto stonden drie zuilen in zilver, met aangebrande hoeken.


Momentopname 2

Binnen twee weken werden de drie zuilen omgetrapt. De organisatoren verwijderden de zuilen zo onopgemerkt mogelijk. Maar dat mocht niet baten, want op zondagochtend 10 juni, lag de in het oog springende naald van Axis Mundi plat. Iemand had de acht dikke bouten waarmee de naald in een cementen basis bevestigd was, losgedraaid. De naald was over zijn ijzeren basis van meer dan twee meter hoog getild om hem vervolgens te laten vallen. Kapot. De bouten waren nergens te vinden. Dit kan niet het werk geweest zijn van een enkele persoon. Daarvoor is de naald veel te zwaar. Groepjes mensen verzamelden zich om het werk. 
Nog verbijsterd stap ik enkele meters door. Een van de omstanders toont het laatste ijzeren plaatje midden op het pad waar de middelste zuil gestaan heeft. Dan dringt het tot me door: hier stonden eerder ook drie zuilen! Chris Driessen probeert de vernieling te duiden: “Het is geen vandalisme. Het is een protestactie. De fietsers richting de Reeshof maken van dit pad gebruik. De kunstwerken zijn een belemmering voor hen, want de kunstobjecten zijn niet goed zichtbaar in de schaduw.”

Momentopname
3

Tien dagen later ben ik weer in de Oude Warande voor een derde momentopname. Een treurig gezicht begroette mij. Ook het glanzende zwart-wit geblokte trapezium is verwijderd. Het is toch niet mogelijk dat dit onderdeel van Axis Mundi in de weg stond van de fietsers? Alle drie de onderdelen liggen achter een van de huisjes aan de rand van de rotonde, midden in het bos. Driessen is toevallig aanwezig. “We waren allemaal geschokt, ook de kunstenaar. Zijn werk is verzekerd en wordt nu gerestaureerd. Over een maand zullen alle drie de onderdelen opnieuw geplaatst worden. Hier trekt een stel vandalen door het bos.”


Een gekleurde blik

Opmerkelijk is dat de bezoekers die op zondag 10 juli bij binnenkomst tegen de omgegooide naald aanliepen anders naar de overige kunst gingen kijken. Het incident kleurde hun blik. Bewust of onbewust zochten ze naar meer tekens van zinloze vernielzucht. Bij de vijver staat een zilveren Venus (2011) van Anselm Reyle verwijzend naar van de Venus van Milo. Het beeld is door de Duitse kunstenaar met neonkleurige graffiti bespoten. Hij gebruikte zoals Man Ray en Salvador Dali de Venus van Milo als inspiratie. Daarmee toonde hij een overgang van klassiek naar kitsch. Het werk heeft een misleidend effect op het publiek. Zonder de begeleidende tekst in de gids denken velen dat de graffiti ook het werk is van vandalen. Hierop zei fotograaf Bram Vermeulen: “De scheidslijn tussen kunst en vandalisme is vaak heel dun. Zou de kunstenaar hiermee de echte vandalen aansporen?” 
Op een grasveldje gaat een golf van huivering rond. Wat is hier aan de hand bij het werk Moment Monument van Sandra Kranich uit Duitsland? Hier liggen houtskool, draadjes, schroefjes (van de naald?) en metalen plaatjes tussen de witte marmeren steentjes. Was dit het restant van het vuurwerk tijdens de opening? Of had iemand hier nog iets aan bijgedragen? Een handje meehelpen was ook aan de orde bij het werk Untitled (2011) van Urs Fischer, een Zwitserse kunstenaar. Zijn katjes en een soort grote knuffelbeer tegen een droge boomstam zijn van ongebakken klei. De objecten zijn dus gemaakt om gedurende de loop van de tentoonstelling langzaam te vergaan. Hebben vandalen hier een handje of een voetje bijgedragen? Of is dit het resultaat van afwisselende zomerse buien en droge dagen tussen 25 juni en 10 juli?

Wilt u het hele artikel lezen, neem dan een abonnement, of vraag een proefnummer aan.  

Lustwarande 2010, Oude Warande, Tilburg, 25 juni t/m 25 september 2011, www.fundamentfoundation.nl




 

Comments