Sign of the Times

Sign of the Times 

Beschaving voorbij de dood 

 

Maskers zijn een wereldwijd fenomeen. Maskers zijn van alle tijden. Je perspectief op maskers wordt ingevuld door je achtergrond. Misschien waren dat de redenen waarom initiatiefnemer en curator Frank van der Linden maskers had gekozen voor de groepstentoonstelling Sign of the Times. Wat het antwoord hierop ook al is, Sign of the Times, gemaskerde bal van de hedendaagse kunst heeft Museum Jan Cunen flink opgeschud uit het imago van de negentiende-eeuwse burgerlijke elite. Van der Linden had een basismasker uit witte klei ontworpen. Vervolgens zijn deze maskers aan tweeëndertig hedendaagse kunstenaars verspreid. Elke kunstenaar werd gevraagd drie maskers vorm te geven: één voor zichzelf, één voor de opdrachtgever en één voor de verkoop. In combinatie met de drie maskers is ook een groter representatief werk van elke kunstenaar ten toon gesteld. Het zorgt voor een leuk spel van herkenning. Uit zo’n gevarieerd aanbod kan een gedragen vraag kristalliseren: Wat is beschaving? 

 

Door Carina van der Walt

 

Jorn van Leeuwens rode masker met woest zwart paardenhaar roept allereerst een beeld op van een ongerept Afrika, maar bij nadere beschouwing wordt het een ongemakkelijk vergezicht op kannibalisme. Kannibalisme is niet van Afrika, maar van eilanden in de Grote Oceaan. Ook Papoea-Nieuw-Guinea heeft last van een kannibalistische geschiedenis, want dat is bepaald niet beschaafd. In Van Leeuwens masker staren twee ogen als bloedballetjes je aan. Een gulzig mondje met piranha  tandjes wacht tot je je vinger erin steekt. Sacraal kannibalisme is het symbolisch eten van individuen van dezelfde soort. Het houdt verband met rituele inwijdingen, overlijdens en vooroudervereringen. Je kunt dus zeggen dat kannibalisme vroeger een onderdeel was van religieuze uitingen in zogenaamde onbeschaafde werelddelen, maar het is ook deel van het Christelijke geloof. Dit is mijn bloed. Dit is mijn lichaam. Hoe houdt dit atypische werk van Van Leeuwen verband met zijn groter representatief werk Rosace. Nauwelijks. Rosace is een groot olieverfschilderij van een roostervenster uit een kerk met daarvoor een potje geraniums. Opmerkelijk zijn de lijntjes in lood of kunststof die zorgen voor structuur. Dat is het zichtbare verband tussen roostervenster en masker. Indirect gaat het over religie. Is religie niet altijd een vorm van beschaving? 

 

Wetenschap


Een heel aparte bijdragen aan Sign of the Times is het koffertje van Stefan Cools. De inhoud van het koffertje introduceert zijn werkwijze dat op het snijpunt van kunst en wetenschap ligt. Hoge beschaving. In dit koffertje zijn van links naar rechts een masker, een aangevreten blad en een stel witte handschoenen te vinden. Daarboven staan zijn twee wattenstokjes met pigment. Onderaan zijn twee potjes met uitwerpselen van een rups geplaatst en nog een potje met een leeg coconnetje. Cools is zoals een wetenschapper geobsedeerd door de metamorfose van rups tot vlinder. Tijdens het proces wordt meconium uit de cocon afgescheiden. De kleur van het meconium (zeg maar vlinderpoep) verschilt van cocon tot cocon. Cools heeft meconium gebruikt om zijn masker mee te beschilderen. Het masker sluit naadloos aan bij zijn groter werk elders in Museum Jan Cunen. Dat bestaat uit een serie van zeven schilderijtjes met gekleurde blokjes. De blokjes zijn beschilderd met verschillende kleuren meconium van vlinders, elk met een eigen naam. Vanessa cardui verwijst bijvoorbeeld naar de distelvlinder. Kennis is beschaving. Cools ziet zichtzelf als kunstenaar en botanist en hij is zeker ook bio-kunstenaar.   

 

Kapitalisme


Roy Villevoye komt al lang in Papoea op bezoek bij een inheemse stam. Toen stamhoofd Omomá stierf, filmde hij van dichtbij de activiteiten eromheen. Voice-over bestaat uit beelden van een boom die door een paar mannen gekapt en tot een beeld bewerkt wordt ter nagedachtenis aan de overledene - als overlijdensritueel. Over deze beelden is een geluidsfragment tussen Villevoye en een galeriehouder te horen over zijn subsidiegeld voor de aankoop van het beeld. Wordt de beschaving in het oerwoud door dit commercieel gesprek aangetast? Is het respectloos? Film en foto - Eró (Preparing the Memorial Carving for Omomá) - zijn allebei representatief voor Villevoye in Museum Jan Cunen. Het was echter het hyperrealistische dodenmasker van zijn eigen gezicht dat de andere kunstenaars inspireerde. Suggesties van bloedsporen tekenen Villevoye’s gezicht dat over het opdrachtmasker hangt. 

Wat probeert Villevoye te zeggen? Was hij zélf slachtoffer van keiharde onderhandelingen over deze aankoop in een zelfbetitelde kapitalistische beschaving? Of verwijst hij naar zijn eigen bedreigde financiële bestaan en voelt hij daardoor een sterke verbondenheid met zijn overleden vriend Omomá?  Villevoye zet met zijn dodenmasker de vraag over beschaving op scherp.  

 

Sign of the Times, Museum Jan Cunen, Oss, 6 oktober 2019 t/m 26 januari 2020,

www.museumjancunen.nl


 

        

 

 

 

Comments