Thom Puckey

For the Love of Cruelty

Thom Puckey heeft ons al vaker verrast met plotselinge wendingen in zijn beeldend oeuvre. Zijn jongste omslag presenteert hij in Fort Vijfhuizen en in de Hofland Gallery in Amsterdam. Spiksplinternieuw hyperrealistisch werk in sneeuwwit marmer, met een filmische dramatiek. Toch is er een verbinding met de performanceperiode waarmee hij in de jaren zeventig furore maakte.

Door Ans van Berkum

Geschiedenis

De Italiaanse beeldhouwer Antonio Canova leefde van 1757 tot 1822. Hij ondervond in zijn tijd enorm veel bewondering voor zijn marmeren naakten. Ademloos keken mensen naar de ongelooflijk witte billen van een op haar buik liggende nimf: “alsof er melk over haar is gegoten”, werd er geschreven. Haar schouderbladen, haar voetzolen, het vliesdunne doekje dat over een van haar benen ligt: echter kan het niet. En toch. In alle echtheid was dit werk, en daarmee de vrouw die werd afgebeeld, ook van een bovenaardse schoonheid en daarmee van een ongeëvenaarde zuiverheid. Eigenschappen die het bestaan van elke eventuele andere betekenislaag, bijvoorbeeld een erotische, in de schaduw stelden. Zo er door de eeuwen heen al iemand op die billen heeft gegeild, dan was dat gebaseerd op onbegrip. Bedoeling en rechtvaardiging van deze volkomen openheid was, elke erotische connotatie te overschaduwen door een allesoverheersende verhevenheid. Onder de hand van deze meester werd elke nimf, elke vrouw, een ongenaakbare godin, die slechts verwijlde onder de sterren. 

Hyperrealisme

Thom Puckey (1948) ontwikkelde de afgelopen tijd een reeks van marmeren meisjesbeelden, die in eerste instantie eenzelfde gevoel oproepen. Je ziet het bijna transparante marmer welven, de tere borsten stulpen. Je telt de ribben onder de witte huid, tekent de zuivere contouren na met je gegrepen ogen. Maar Puckey vangt betovering en onttovering in één beweging. De onschuldige meisjes met hun klassieke profielen en tijdloze kapsels dragen harde wapens. Dolken, messen, revolvers. Een meisje met op haar pet een doodskopinsigne bedient een Luger pistool dat op een camerastatief rust. Tussen statief en onderarm in ligt een gevouwen doekje. Haar enige kledingstuk, een bh, zit een beetje los. Het stofje trekt een paar plooitjes. Om haar bovenarm heeft ze een band met een swastika. Haar schaamlippen plooien naar buiten. Die precieze uitbeelding, gecombineerd met de lugubere inhoud, doen je huiveren. Hier zijn verhevenheid en wreedheid versmolten. 

Kronkelen en kruipen

Het beeld herinnert mij aan de vroege performances van Thom Puckey en de Deen Dirk Larsen in Amsterdam. Rond 1975 traden ze op onder het label Reindeer Werk. De twee mooie mannen trokken strak in allerlei standen, kronkelden als alen door ruimten, schreeuwden en snikten, de gezichten vertrokken, de tong uit de mond. Ze leken ten slotte de plinten te neuken. Vooral het gezicht van Puckey, dat inderdaad zowel een krankzinnige onnozelheid als een ongewone intelligentie uitstraalde, droeg bij aan de verwarring.

De associatie met psychoses was dichtbij. Hier zag je de ultieme kwetsbaarheid van volkomen onttakelde persoonlijkheden. Een kwetsbaarheid die tegelijk werd opgeheven tot een ongekende heroïek. Het was onze pendant van de Selbstdarstellung.  Een ritueel uit Oostenrijk, waarin men onder leiding van goeroe Otto Mühl letterlijk en figuurlijk tot complete naaktheid kwam, door zichzelf voor vriend en vijand tot op het bot ten toon te stellen. Naakt te staan krijsen of over de grond te kronkelen als gek geworden baby’s. Te slaan en te schoppen vanuit de diepste wildheid die er op kon wellen. Men wilde er een uiterste vorm van ‘zelf-zijn’ mee bereiken, die als een loutering door de performer trok. Er zijn parallellen, meen ik zomaar. Puckey en Larsen gaven zich toen volkomen bloot. Hun kwetsbaarheid was gelijk aan hun woeste agressie. Was Reindeer Werk de voorloper van de Love and Cruelty?

Inhoudelijk wel, maar je kunt gerust stellen dat bij Puckey een vorm van beheersing in het werk is geslopen die de extremen tegen elkaar opheft. Beraamde kwaadaardigheid en sereniteit houden elkaar in balans.

Lees het hele artikel in Beelden 4#2011. Neem een abonnement of vraag een proefnummer aan.

Lees ook het artikel Thom Puckey in Vijfhuizen door Ans van Berkum.

Love and Cruelty, Hofland Gallery, Amsterdam, 29 oktober t/m10 december 2011, www.gerhardhofland.com


Comments