Verwantschap

Kunst die begraven is

Soms zie je een kunstwerk en krijg je een aha-erlebnis. Je kunt niet aan de indruk ontkomen dat je dit kunstwerk al eens eerder op een andere plaats hebt gezien, weliswaar vervaardigd door een andere kunstenaar maar onmiskenbaar verwant. Er dringt zich een gelijkenis op. Dat overkwam de redactie bij de installatie van Mathilde ter Heijne voor het Beeldenpark in Leidsche Rijn. Waar hadden we die voorwerpen van bewoners en dat ritueel van begraven eerder gezien?

Door Els Vegter

Mathilde ter Heijne woont al dertien jaar in Berlijn vanwege het bloeiende kunstklimaat daar. Zo is zij niet helemaal op de hoogte van wat er in Nederland speelt in de beeldende kunst. Zij kent het werk van Ton van Dalen niet. Het werk met de putjes, maar daarover later meer. Ter Heijne is in 2009 gevraagd door Beyond voor het beeldenpark Leidsche Rijn. De insteek was het boek ‘Mogelijkheid van een eiland’ van de Franse schrijver Michel Houellebecq. “Dit boek had de laatste mens als uitgangspunt, het einde van de civilisatie. Ik vond dat een te pessimistische invalshoek en heb het omgedraaid naar de eerste mens.” Zo stuitte Ter Heijne op de eerste archeologische vondsten in Leidsche Rijn en kwam zij uit bij de Bronstijd. Verder liet ze zich inspireren door het proefschrift van Prof. Fontijn ‘Het rituele landschap’.  Ze maakte kennis met het concept van rituele begraving waarbij mensen voorwerpen van waarde in de grond begraven en de grond daarmee opladen en van een sacrale betekenislaag voorzien.  De rituele waarde van het voorwerp is daarmee belangrijker dan de economische waarde. Dat is iets dat wij in onze materialistische cultuur moeilijk kunnen voorstellen. Door de geschiedenis heen hebben mensen met rituelen, schatten en voorwerpen begraven waardoor heilige plekken zijn ontstaan. Dit vond Ter Heijne een boeiend uitgangspunt voor haar installatie Rituele Depositie. Met dit gegeven is zij haar plan voor Leidsche Rijn gaan uitwerken. Zij wilde samen met de bewoners betekenisvolle plekken creëren.  Ze vroeg omwonenden een object af te staan dat verbonden is met een gebeurtenis uit hun leven in Leidsche Rijn. De verhalen van de eigenaren werden opgetekend in een bijpassend boekje. Met een groep van vijftig mensen is gewerkt aan een tentoonstelling van persoonlijke voorwerpen in Het Gebouw in Leidsche Rijn. Dit was het eerste deel van haar installatie. Het tweede deel bestond uit een selectie van 25 voorwerpen die geschikt waren om te verbronzen en te begraven. Een teddybeer, een bos sleutels, een driewieler, een schatkistje en allerlei objecten die een overgang markeren en verbonden waren met de grond van Leidsche Rijn. Toen bleek dat het waterpeil in Leidsche Rijn te hoog was, werd begraven afgeraden. Zo week de kunstenaar uit naar 15 kijkkasten met een koker erop en stelde haar concept bij. Bovendien wilde de organisatie van Beyond dat er wat te zien bleef en vond het belangrijk de plek te markeren. Die concessie heeft Ter Heijne gedaan. Haar Rituele Depositie werd een installatie met 15 kijkkasten met daarin verbronsde objecten van bewoners. Zo maakte Ter Heijne unieke kunstobjecten van gewone huiselijke voorwerpen.

Lees meer in Beelden 1#2010. Neem een abonnement of vraag een proefnummer aan. 



[1] Beelden 4#2009, Beeldenpark Leidsche Rijn, p. 19

Comments