Vor dem Gesetz

Thuiswedstrijd in Keulen

Als een internationale voetballer zijn laatste wedstrijd speelt, hoopt iedereen op een prachtige overwinning en een paar mooie acties van de speler in kwestie. Helaas kun je niets voorspellen, omdat je nooit weet hoe de tegenspeler zich manifesteert. Als een fenomenale internationale tentoonstellingsmaker zich terugtrekt uit een museale setting, verwacht je geen tegenspelers maar een spectaculaire tentoonstelling die uren kijkgenot oplevert. Het fenomeen Kasper König (1943) trekt zich terug uit het museum Ludwig in Keulen, dat lijkt ons een reis van drie uur heen en drie uur terug zeker waard.

Door Astrid Tanis 

Kasper König was pas 23 toen hij een grote overzichtstentoonstelling van Claes Oldenburg in het Moderna Museet in Stockholm cureerde. Tijdens zijn studententijd organiseerde hij al tentoonstellingen en schreef hij diverse kunstboeken. In 1985 werd hij professor aan de kunstacademie in Düsseldorf. Zijn discipline betrof de kunst en het publiek. Samen met Klaus Bußmann initieerde König de Skulptur Projekte in Münster, de beeldententoonstellingen die iedere 10 jaar te zien is. Daarnaast organiseerde hij tijdens zijn loopbaan als gastcurator wereldwijd vele spraakmakende tentoonstellingen. Een van zijn bekende stellingen is dat het niet zijn bedoeling is om kunst te bemiddelen, want daartoe leent de kunst zich niet volgens hem. Hij ziet het meer als zijn taak om vragen aan de kunst te stellen. Vanaf 2000 werd hij directeur van het Museum Ludwig in Keulen. Keulen heeft fantastische kunstcollecties in haar bezit die de oorlog overleefden. De gebouwen voor deze collecties overleefden de oorlog echter niet altijd waardoor sommige collecties dakloos werden. Het gebouw waarin nu het Museum Ludwig is gevestigd, werd eigenlijk gebouwd om de Wallraf-Richartz collectie te huisvesten met werken uit de 13de eeuw tot en met de 19de eeuw. In 1994 besloten de Ludwigs om hun totale Picasso- collectie te doneren, die in totaal 864 werken betrof. In ruil daarvoor werd het museum naar hen vernoemd en kreeg de Wallraf-Richartz-collectie een eigen gebouw. Het Museum Ludwig focust op 20e eeuwse tot aan hedendaagse werken. Het bestaat uit vier verdiepingen en alleen de bovenste verdieping laat de keuze van König zien.

Kafka

Vor dem Gezetz, heet de tentoonstelling van naoorlogse sculpturen en hedendaagse kunst. De verwijzing naar Kafka’s boek Vor dem Gesetz (Voor de wet) uit 1915 koos König zorgvuldig. Voor de wet van Kafka vertelt het verhaal van een plattelandsman die naar de wet toe wil. Kafka’s werk staat bekend als ontoegankelijk. Het zijn cryptische metaforische sprookjes met nachtmerrie-achtige elementen. Ook al zijn boeken er in principe voor iedereen, je moet wel kunnen lezen. Als je dat kan, zal nog niet iedereen bij Kafka de ingang vinden. Kafka beeldt de wet uit als een ontoegankelijk gebouw. De hoofdpersoon vindt dat de wet er is voor iedereen, maar het lukt hem niet binnen te komen, een bewaker verspert hem de toegang. Het idee van burgerlijke ongehoorzaamheid komt niet bij deze plattelandsman op. Metaforisch kan je van de wet een gebouw maken en vervolgens hiervan weer een metafoor voor kunst. Alles heeft haar wetten van ondoorgrondelijkheid. Kunst is er voor iedereen, maar niet voor alle vragen stelt zij zich open. Daarnaast zijn er bewakers die ervoor kunnen zorgen dat niet iedereen een werk in al haar facetten tot zich kan nemen. Als ik over de vierde etage loop, staat er in iedere zaal een suppoost die angstvallig kijkt of we geen foto’s maken, en of we iets aanraken wat niet aangeraakt mag worden. Zij belemmeren je een werk volledig tot je te nemen. Zij noodzaken tot burgerlijke ongehoorzaamheid. In Kafka’s verhaal komt de hoofdpersoon nooit in de wet, zijn gehoorzaamheid belemmert hem om langs de bewaker te glippen. Goede kunstenaars en tentoonstellingsmakers komen verder, omdat zij de wet van de kunst iedere keer omzeilen, door iedere keer andere ingangen en doorgangen te zoeken. Burgerlijke ongehoorzaamheid wordt alleen niet van de bezoekers verwacht. Ik loop over de tentoonstelling en fotografeer en raak af en toe iets aan als ik mij onbespied weet.

Wilt u het hele artikel lezen, neem dan een abonnement, of vraag een proefnummer aan voor € 4,- via info@spabonneeservice.nl

Vor dem Gesetz, Ludwig Museum, Keulen, 17 december 2011 t/m 22 april 2012,

www.museum-ludwig.de

Comments