Wereldtentoonstelling

Nederland in Shanghai

Het Urbanian Pavillion op de Wereldtentoonstelling in Shanghai dompelt je onder in het leven in zes wereldsteden. In het donker lichten de schermen op. Hier zie je een familie vertellen over hun dagelijkse beslommeringen, daar een jonge allochtoon die het helemaal gaat maken. Je wandelt van de ene in de andere adembenemende display waar technologische technieken de mensen heel dichtbij brengen. Je bent gelukkig als je even kunt zitten. Dat gebeurt bij een imitatie atletiekbaan, met een stukje tribune. In de verte zie je de moderne stad oprijzen, opgetrokken uit plastic kratten. Een kleurige markt in een straat. Maar zitten is niet de bedoeling, begrijp ik van de suppoosten. De tentoonstelling is een machinerie die mensen opslorpt en weer uitspuwt, al dan niet wijzer over het generale thema: ‘Better City, Better Life’.

Door Ans van Berkum

Wereldtentoonstellingen

Het Urbanian is één van de Nederlandse bijdragen aan deze allergrootste Expo allertijden waar men 70.000.000 bezoekers wil trekken. Wereldtentoonstellingen worden sinds 1851 gehouden en komen voort uit optimisme en ontwikkelingsdrang. Bedoeling is de allernieuwste economische, sociale en technische verworvenheden te tonen en daarmee de internationale handel te stimuleren. Kunst en cultuur zijn altijd in overvloed aanwezig; om te imponeren, te verwonderen, en de weg te wijzen naar de toekomst. 

De eerste tentoonstelling was in 1851 in London. Het Crystal Palace werd er voor gebouwd en trok 6.000.000 bezoekers. In 1900 vond de tentoonstelling voor de vijfde keer plaats in Parijs. Het was geweldig. De Metro werd in gebruik genomen, de mensen zagen de eerste roltrappen en de eerste geluidsfilms, en Rudolf Diesel toonde zijn dieselmotor die liep op puur plantaardige olie. Het Britse Paviljoen bracht schilderijen van Burne-Jones en meubels van Morris en Co. en Oostenrijk werk van Koloman Moser en Gustav Klimt. De Europese paviljoens stonden bij elkaar, net als de ‘exotische’, waaronder dat van China in de vorm van een pagode. Er kwamen 48.000.000 bezoekers. Een mooie inkomstenbron voor Frankrijk.

Urbanisatie

Of Shanghai die 70.000.000 bezoekers haalt is de vraag, maar kijkend over de zeeën van zwarte hoofden vóór mij, die telkens in golven een paviljoen binnen mogen, voel ik voor het eerst de enormiteit van het aantal mensen dat bestaat. Het immense terrein aan beide oevers van de Huangpu rivier werd eerst gezuiverd van onbruikbare elementen, zoals mensen en gebouwen, om er op 30 april van dit jaar de Expo te kunnen openen met een armada van lichtschepen en vuurwerk. Reeksen van prestigieuze paviljoens, als vanouds gegroepeerd in Europees en exotisch, roepen om aandacht. De hele stad is van april tot november op adembenemende wijze geïllumineerd. Gedurende de Expo zet Shanghai alle bouwactiviteit stop. Terreinen waar iets moet gebeuren en al sloop heeft plaats gevonden, zijn omheind met zeildoek waarop vrolijke afbeeldingen staan van gelukkige families in groene welvaartswijken. Wie om het hoekje kijkt, ziet dat de antiek Romeinse aanpak nog altijd springlevend is. Het afval en het sloopmateriaal wordt egaal over het terrein verspreid. Daarop komt betonijzer, en het storten van een nieuw fundament kan beginnen. 

Shanghai schittert, flitst en straalt. Better City, better life! In de binnenstad bedraagt de bevolkingsdichtheid 75.000 mensen per km2 . Urbanisatie is een van de sterkste motoren van de economie, zo meent men. Verspreid om de stad liggen nieuwe steden die soelaas moeten bieden voor de woningnood, veroorzaakt dor de economische boom. Steden van 800.000 inwoners, met deelwijken in alle mogelijke Europese sferen, worden daar in enkele jaren opgetrokken. De nieuwe middenklasse koopt de woningen, vaak enkel als belegging voor de oude dag. Addertje onder het gras is dat de bezitters hun nieuwe huis niet betrekken. Dat aspect, samen met de slechte bouwkwaliteit zorgt voor angstaanjagend lege wijken, waar roestend betonijzer, gebarsten muren en bladderende verf de toon zetten en bewakers en vegers de schijn ophouden van welvaart en ontwikkeling.

Ja en misschien

Voor onze aanwezigheid op de Expo in Shanghai heeft Nederland 23 miljoen uitgetrokken. Tien daarvan werden gebruikt door John Körmeling en zijn equipe om het Nederlandse Paviljoen te realiseren; en hij heeft werkelijk geen idee waar die andere dertien zijn gebleven. Door lucratieve deals met de uitvoerenden te maken, verdiende Körmeling naar zijn zeggen heel wat voor zijn opdrachtgever Economische Zaken. Dat hij zich aan het gestelde budget heeft gehouden was een erezaak, maar is desondanks een compliment waard, vindt hij. Het leukste van deze opdracht, waar hij twee jaar over deed, was het werken met de Chinezen: 'Nee’ zeggen ze nooit, als ze ‘misschien’ zeggen, is het ‘nee’ en als ze ‘ja’ zeggen is het ‘misschien’, zegt hij lachend. “Als je dan resultaat boekt, is het genieten. Je moet daarvoor steeds heel goed luisteren en meebewegen met de argumenten die ter onderbouwing van het  ‘misschien’ worden aangedragen. Vaak is het materiaal om het werk op de opgegeven manier te realiseren niet aanwezig en hebben ze bovendien een beter idee. Als je daar naar luistert en je plannen aanpast, loopt alles op rolletjes.”

Dubbel geluk

Körmeling ontwierp een straat in de vorm van een achtbaan; het Chinese geluksgetal. Daaraan hangen 28 huisjes, refererend aan de stijlen uit de Nederlandse architectuurtraditie. Duiker en Rietveld zijn aanwezig, maar ook de Zaanse Schans en het smalste huis van Amsterdam. Voor citeren of imiteren is Körmeling nooit teruggeschrokken. Wat goed is hoeft niet te veranderen, is zijn motto. Zijn Lotusvormige Vip room op Happy Street reflecteert de bekroning van het Westin Hotel vlak aan de Bund, ontworpen door John Portman. De lotus, de bloem die zich door het donkere water een weg baant naar het licht, is het symbool van spirituele ontplooiing. John heeft het geluk dat hij overal de juiste symboliek aansnijdt.

Attractie

De achtbaan. Je wandelt er op en je wandelt er af; een heel handig systeem als een paviljoen per seconde ook zoveel mogelijk bezoekers moet wegmalen. Op de draakrode weg kijkt de wandelaar telkens door een venster, waarachter fantastische dingen zijn uitgestald. Met humor, want dat lijkt de overheersende karaktertrek van de architect- kunstenaar. Er is een zolder met broodtrommels en serviesgoed uit de jaren vijftig; waarvan Chinezen wellicht geen chocola kunnen maken. We kijken in een kamer met werk van Martin Baas en Marlene Dumas. Het drukste is het bij het huisje met informatie over de diamantindustrie. Daar is de tiara van Maxima uitgestald, op een standaard die zweeft in een zee van (Swarofsky?)stenen. De crème de la crème van het Nederlandse product treedt aan. De allerkleinste chip ter wereld, een fototoestel voor in de ruimte. Dan opeens de vierkante auto van Körmeling en de zwevende steen van Wim T.Schippers, die als een dood blok op de sokkel ligt. Het Paviljoen oogt onberispelijk, met spierwitte huizen een gladde weg, waarop de voeten van zovelen geen sporen achterlaten. Het moeilijkste moment voor Körmeling speelde zich af in november, toen de afwerking op heel veel plaatsen begon te bladderen. De werkers bewegen het over te doen was een helse opgave, maar hij slaagde. Onder aan de achtbaan staan kassen, een tent waar je oranje stormparaplu’s, friet en kroketten kunt krijgen. Je kunt er relaxen op crèmekleurige schapen, ontworpen door Zus. De bodem is belegd met groen en blauw tapijt. We zijn trots op onze polderstatus. De schapen schijnen de tederste gevoelens wakker te roepen, zoals er op wordt gegeten, gewiegd en gevrijd. Gelukkig zijn ze net iets te zwaar om helemaal mee te gaan sjouwen. 

Beelden kom je tegen aan de Expo Axis, waar curator Ami Barkas een baan met twintig sculpturen plaatste. Elf zijn van Chinese kunstenaars. Negen komen er uit de rest van de wereld. Ik ben blij de flat-truck met betonmolen van Wim Delvoye te ontwaren, die is uitgevoerd in een gotisch filigrein van cortenstaal. Een ode aan het oude, langzame bouwen, en een erkenning van de verworvenheden van onze eigen tijd. Verderop een indrukwekkende totem met dierenkoppen van Chen Chanwei. 

Dubbel oneindig

Interessant is de expositie die Het Van Abbe Museum in het Dutch Culture Centre creëerde onder de titel Double Infinity. Een term die betrekking heeft op een mathematische figuur van twee in elkaar grijpende cirkels. Het logo voor Happy Street, dat Körmeling gebruikte op zijn Happy Street pyjama, is zoiets. Hier is zijn parkeerplaatskleed te zien, vergezeld van een Chinese persiflage daarop, uitgerust met een veeginstallatie. De bezem braakt al vegend viezigheid uit, precies zoals je elke dag overal in de stad kunt waarnemen. Daarnaast is een aantal van zijn aandoenlijke knutselmodellen voor verschillende projecten tentoongesteld. 

Het werk dat het begrip double infinity het dichtst nadert, is de tentoonstellingsdisplay van Wang Zhenfei. Deze bestaat uit witte lijnen, overgaand in sierlijk gespannen doeken, die zich over een kunstwerk ontfermen. De dubbel - eindeloze figuur is er gemakkelijk in te herkennen. Voor het overige tracht het Van Abbe verbindingen te leggen tussen Eindhoven en Shanghai, Nederland en China, stad en burger en kunstenaars en kunstenaars. Hoe meer je ziet, hoe meer de tentoonstelling inderdaad gaat lijken op verknopingen van onderwerpen die eindeloos in elkaar grijpen. Er zijn fijnzinnige remakes van mensmodellen van El Lissitsky uit 1923. Lissitsky was kosmopoliet en ontwierp onder andere de Russische bijdrage voor de Wereldtentoonstelling in New York in 1939. Grenzen tussen kunstdisciplines bestonden voor hem niet. Wat hij maakte was diep doordrongen van optimisme over de onstuitbare ontwikkelingsgang van de mensheid.

Nederland investeerde fors in het wereldgebeuren dat de Expo is. Met name de export van de creatieve sector kreeg alle aandacht. John Körmeling baande met zijn fantastische paviljoen de weg naar nóg meer Nederlandse handel met China. Gezien de soms gevaarlijke ontwikkelingen, vooral in de stedenbouw, moet het ons prikkelen expertise en ervaring uit te zenden.

Wereldtentoonstelling Shanghai, 30 april t/m 31 oktober 2010

en.expo2010.cn

www.dutchdesignworkspace.com

 

Comments