Wilhelminaring 2019: Tirzo Martha

Tirzo Martha is hot! 

Winnaar 11Wilhelminaring.

Tirzo Martha (Curaçao, 1965) ontving op zaterdag 31 augustus 2019 de 11e Wilhelminaring. De ring is speciaal voor Tirzo Martha ontworpen door sieraadkunstenaar Ted Noten. Martha is net als ik een Yu di Korsou (kind van Curaçao). Hij is een jaartje jonger, opgegroeid in een wat we hier in Nederland een Vogelaarwijk zouden noemen, Buena Vista en heeft zowel op Curaçao als in Nederland de kunstacademie gedaan. Wat ben ik trots op het feit dat een eilandgenoot deze prijs heeft gewonnen. Voor de eerste keer dat het naar een kunstenaar gaat van de Antillen. Martha is een van die bijzondere kunstenaars die zowel sociaal geëngageerd is, grenzen durft op te zoeken van het artistieke en alledaagse voorwerpen en een podium geeft waardoor ze nieuwe betekenis krijgen.

Door Paulo Martina

Eerst maar iets over deze speciale onderscheiding. De Wilheminaring bestaat sinds 1998 en is een tweejaarlijkse landelijke prijs voor de beeldhouwkunst. De prijs wordt toegekend aan een belangrijke Nederlandse beeldhouwer en vraagt naast aandacht voor het oeuvre van de winnaar ook die voor de beeldhouwkunst in haar breedte. De jury van de Wilhelminaring 2019 bestond uit: Lex ter Braak (voorzitter), Hanne Hagenaars, Ann Demeester, David Bade en Gerrit Steenbergen. 

Tirzo Martha is door de jury unaniem als winnaar gekozen, in het rapport staat onder andere: ‘Zijn onconventionele materiaalgebruik is daar op velerlei wijze de drager van en staat dwars op het aloude idioom van marmer, staal, stam. Emmers, wasknijpers,  gevonden voorwerpen, autobanden, tekstborden, afgedankte spullen vormen de grondstoffen van zijn assemblages en sculpturen die altijd afgewogen en uitgebalanceerd zijn’.

Interview met Tirzo Martha op 27 augustus 2019 

Tirzo zit op het balkon van zijn hotelkamer in Rotterdam en geniet van het uitzicht op de Maas. Op mijn vraag wat het winnen van de prijs voor hem betekent: 

De prijs is eigenlijk een dubbele erkenning. Het is een oeuvreprijs en gaat het over al mijn werk als kunstenaar. En omdat ik zowel op Curaçao als in Nederland werk, is het een bevestiging van de aandacht die er in Nederland voor mijn werk is.’

Ik ontmoette je voor het eerst tien jaar geleden, in 2009 op Curaçao bij het IBB (Instituto Buena Bista. Het IBB bestaat sinds 2006 en is opgezet door David Bade en Tirzo Martha. Het is een platform voor hedendaagse kunst op Curaçao. De basis van het IBB is een vooropleiding voor jong talent op Curaçao. Jongeren tussen de 15 en 25 jaar die zich aangetrokken voelen tot het brede veld van de beeldende creatieve vakken worden door het IBB gescout en begeleid naar een hoger niveau c.q. een vervolgopleiding. Hiervoor bouwt het IBB zorgvuldig aan een netwerk in de kunstwereld in de Caribische regio, de Verenigde Staten en in Nederland PM).  

Jullie draaiden daar net een paar jaar. Maartje Kostanje was toen Artist in residence. Je gaf me een enthousiaste rondleiding en vertelde o.a. dat het moeilijk was om alles te combineren. Nu organiseer je kunstprojecten zoals All you can Art in Rotterdam, projecten met ouderen, scholieren en  psychiatrische patiënten. Samenwerkingen met internationale kunstenaars, masterclasses geven. Hoe krijg je het nu voor elkaar alles te combineren? 

(Lachend) Je herinnert me aan een periode die ik het liefst zou vergeten. Maar we waren toen nog maar drie jaar bezig en moesten nog veel opzetten en ontdekken. De verantwoordelijkheid naar de studenten toen was zwaar, en de balans tussen het eigen werk en IBB was ingewikkeld. Maar ik weet nu dat het een niet zonder het andere kan. De twee ondersteunen elkaar. Ik heb altijd al mensen betrokken bij mijn werk. Toen was het meer uit een vorm van spontaniteit, nu weet ik dat het bij elkaar hoort en wezenlijk onderdeel van mij en mijn werk is. Het sociale, educatieve en maatschappelijke aspect komen samen. Het werk op het IBB en mijn eigen werk zijn dus één ding geworden, dat geeft verlichting en schept duidelijkheid.  

Je werkt zowel in Nederland als op Curaçao, waar breng je de meeste tijd door?

Dat is ongeveer gelijk, maar in Nederland en in het buitenland heb ik de meeste tentoonstellingen. Op Curaçao zelf heb ik amper tentoonstellingen. 

Je bent vorig jaar heel erg ziek geweest, hoe heb je deze periode ervaren en hoe gaat het nu met je? 

Ja, we waren bezig met het maken van een beeld in België toen ik het bericht kreeg dat mijn vader was gestorven. Ik ben direct naar Curaçao gegaan. Ik voelde daar een verkoudheid opkomen en moest erg hoesten. Ik ben toen voor de zekerheid naar een arts gegaan. Om een lang verhaal kort te maken: ze hadden een vlek op mijn hart ontdekt, en ik heb een maand op Curaçao in het ziekenhuis gelegen. Daarna nog in Colombia en tenslotte sloeg de medicatie aan. De pompcapaciteit van mijn hart was sterk verminderd, maar het vreemde was dat ik me eigenlijk best goed voelde. Later overigens niet meer. Ik kon moeilijk lopen, kwam in een rolstoel terecht en moest revalideren. Uiteindelijk voel ik me nu wel weer de oude, maar moet nog voorzichtig zijn met tillen en in het algemeen rustiger aan doen. 

Wat is uiteindelijk de diagnose geweest?

Er zijn twee theorieën. Recent was er een gesprek over mijn situatie. De eerste theorie is dat het een heel zeldzaam virus is geweest dat effect heeft gehad op het functioneren van mijn hart. De tweede theorie is dat een sterk emotionele gebeurtenis dezelfde gevolgen kan hebben. Ze noemen dat het ‘Broken Hart Syndrom’. Ik heb dat met mijn cardioloog besproken en het feit dat mijn vader daar vlak voor was gestorven, heeft grote impact op mij gehad. Ik heb een zeer sterke band met mijn ouders, en kom uit een heel sociaal en warm nest en dat neem ik ook mee in mijn werk.  

Als ik naar je installaties kijk, herken ik als Curaçaoënaar veel van de objecten die je verwerkt in je installaties. Ik noem dat de Curaçaose iconografie of beeldtaal: autobanden, plastic bloemen, religieuze tekens en objecten (kruizen, spreuken als ‘God is my pilot’), parasols en bezems. Deze betekenis zal een Nederlander er niet snel in zien. Welke betekenis genereert jouw werk voor het Nederlandse publiek denk je?

Ik had juist een heel andere ervaring tijdens mijn tentoonstelling in Museum Beelden aan Zee in 2017. Daar kwamen ook veel mensen met Antilliaanse roots op af. Ik hoorde vaak: “Ik herken Curacao helemaal niet in jou werk, dat is Curacao niet. Ik zie geen mooie felle kleuren en vrolijke tropische tafereeltjes”. Ik antwoordde dat mijn werk de dagelijkse realiteit van Curacao reflecteert. En het is de weergave van een bepaalde mentaliteit. Veel Curacaoenaars pakken alles aan om te overleven. De ene dag zijn ze automonteur en de volgende dag verkopen ze vis. Die realiteit is zichtbaar in mijn werk. Voor mij als kunstenaar gaat het niet zo zeer over de referenties die mensen hebben als wel wat voor betekenis ze zelf geven aan het werk. Mijn werk prikkelt de toeschouwer waardoor het verhaal zelf tot stand komt. Dat complementeert het verhaal van mijn werk.  

Je manier van werken doet me op een bepaalde manier denken aan de gedichten van K. Schippers. Ook hij geeft het alledaagse een podium waardoor op een andere manier naar de werkelijkheid wordt gekeken. 

Dat klopt, ik werk op dezelfde manier. ik geef gewone objecten een podium. Ik trek ze niet alleen uit het dagelijkse leven, maar laat de objecten hun eigen verhaal vertellen door de aandacht die ze krijgen. Vervolgens ontstaan er nieuwe verhalen en betekenissen. 1 + 1 is dan niet 2 maar plotseling 4. Dat verwart mensen, maar geeft ook ruimte. 

Wat zijn de plannen voor de aankomende tijd?

Overmorgen op donderdag 29 augustus wordt mijn nieuwe beeld, De dematerialisatie van de vijf geboden in de vijf zintuigen, onthuld in de binnenstad van Den Haag. Het is de meest recente aanwinst voor De Beeldengalerij, samengesteld door Stroom, Den Haag. Dan zaterdag aanstaande de uitreiking van de Wilhelminaring, en ik ben bezig met de opdracht voor het Sprengenpark in Apeldoorn volgend jaar, evenals de tentoonstelling in CODA Museum aldaar. En er staan nog een aantal dingen gepland.

Kan je daar nog iets over zeggen? 

Van een aantal dingen kan ik nog niets kwijt, maar een van de dingen is dat we waarschijnlijk een permanente locatie krijgen in Rotterdam Zuid voor ons project All you can Art. Dit in samenwerking met De Kunsthal, de Gemeente Rotterdam en andere partijen. Dat zou fantastisch zijn, dus genoeg te doen. Ik ben er de afgelopen tijd achter gekomen dat er veel mensen mijn werk volgen. Ondanks mijn voor mijn gevoel afwezigheid vorig jaar. Dat doet me goed, vooral omdat het geen oppervlakkige volgers zijn, maar op de hoogte zijn van de ontwikkeling van mijn werk. En dat doet me goed.

Ik reken me zelf daar ook toe en zal je blijven volgen, we spreken elkaar weer snel. 

https://tirzomartha.com & www.wilhelminaring.nl

 

 

Comments